1

2

3

4

5

 

Pielęgnowanie cery

Zadaniem kosmetyki pielęgnacyjnej jest racjonalne pielęgnowa­nie cery oraz zapobieganie powstawaniu defektów skóry i jej przy­datków (włosów, paznokci). Zabiegi zapobiegawcze uodporniają skórę na szkodliwe działanie czynników fizycznych, chemicznych i mechanicznych oraz na bakte­rie. Zarówno skóra zdrowa, jak i chora różnie reaguje na zabiegi fizykalne, mechaniczne czy chemiczne. Dlatego zabiegi różnicuje się zależnie od tego, czy mają być stosowane na skórę normalną, suchą czy tłustą, na skórę młodą czy starzejącą się. Zasadniczo wszystkie zabiegi pielęgnacyjne profilaktyczne powinno się przeprowadzać tyl­ko na skórze zdrowej, chorą zaś najpierw trzeba wyleczyć. Zabiegi profilaktyczne przeprowadza się za pomocą specyfików (kremów, masek, płynów itp.), środków mechanicznych (masaży, oczyszczania skóry itp.) oraz fizycznych (nagrzewań, parowań, natrysków, elektryzacji, naświetlań itp.).

Przyssawki aparatu do mechanicznego oczyszczania skóry

Aparat do oczyszczania skóry działa na zasadzie pompy ssącej, która zbiera tłuszcz z powierzchni skóry i wciąga płytkie zaskórniki. Głębokich zaskórników nie usuwa. Aparat ten można stosować nie­zależnie od oczyszczania ręcznego. Ma on szklane elektrody o różnej średnicy, dostosowane do odpowiednich odcinków skóry. Kolejne fazy oczyszczania higienicznego skóry: chemiczne oczyszczenie skóry (zmycie zmywaczem) nałożenie kremu naświetlenie skóry lampą rozgrzewającą rozmiękczenie naskórka (maska ziołowa, okład rozgrzewający) oczyszczenie mechaniczne z zaskórników dezynfekcja skóry po oczyszczeniu naświetlenie dla złagodzenia podrażnień po oczyszczaniu mecha­nicznym lampą solluks z filtrem niebieskim lub lampą Minina z niebieską żarówką galwanizacja masaż — maska kojąca, ściągająca itp. (w zależności od potrzeby). Higieniczne oczyszczanie skóry stosuje się przy skórach miesza­nych o niewielkim zanieczyszczeniu zaskórnikami. Masaż wykonuje się przeważnie po oczyszczeniu skóry, przed nałożeniem końcowej maski. W niektórych wypadkach masaż wykonuje się przed oczy­szczeniem, po naświetleniu lampą rozgrzewającą, a przed maską lub kompresem rozmiękczającym. Masaż przed oczyszczeniem stosuje się w wypadku dużej spoistości naskórka, kiedy mimo rozgrzewania i rozmiękczania zaskórniki trudno usunąć, jak również większego zanieczyszczenia pasa tłustego twarzy. Przeciwwskazaniem do wykonania higienicznego oczyszczenia skóry w gabinecie są ostre stany zapalne skóry, stany alergiczne, stany zakaźne skóry lub oczu, stany ropne okołozębne i ekstrakcja zęba. Przykłady zabiegów kosmetycznych uwzględniających właściwości indywidualne cery. Cera normalna Wszystkie zabiegi przy skórze normalnej mają na celu zachowa­nie możliwie jak najdłużej prawidłowej wilgotności, pH i odpowied­niego płaszcza tłuszczowego skóry oraz dobrego napięcia mięśni. U osób młodych: zmycie twarzy tłustym zmywaczem nałożenie tłustej maski witaminowej (witamina A) lub maski owocowej natrysk chłodny z dodatkiem soku owocowego lub wyciągu zio­łowego. U osób starszych: zmycie (jak wyżej) nałożenie kremu z witaminą A+D ewentualnie A+E naświetlanie przez 5—10 minut lampą rozgrzewającą masaż ręczny nałożenie maski odżywczej (tłustej, z witaminą A+D + E) owo­cowej, ziołowej itp. natrysk chłodny lub jontoforeza z witaminy C (1 ampułka na 100 gramów wody destylowanej) zabiegi wzmacniające mięśnie (oprócz masażu ręcznego), np. elektrostymulacja, galwanizacja itp. Cera sucha blada — nałożenie kremu zmywającego «zmycie mleczkiem lub śmietanką kosmetyczną nałożenie kremu z witaminą A+E naświetlenie przez 5—10 minut lampą rozgrzewającą solluks lub infrarouge nałożenie maski ziołowej na 15—20 minut masaż ręczny nałożenie maski tłustej witaminowej lub też maski owocowej natrysk chłodny z dodatkiem wyciągu z ziół lub natrysk wodnotlenowy (activator). Cera sucha z rozszerzonymi włosowatymi na­czyniami krwionośnymi zmycie skóry (jak przy skórze bladej) nałożenie kremu z witaminą A+D naświetlenie lampą Minina lub solluks z niebieskim filtrem (od­ległość od pacjenta 30—40 cm) lekki masaż ręczny z przewagą ruchów głaskania nałożenie maski ziołowej (nie podgrzewanej maską termiczną) nałożenie maski tłustej z witaminą A+D lub maski owocowej (mo­rele, brzoskwinie itp.) natrysk chłodny z dodatkiem ziół (lipa, prawoślaz). Cera sucha zwiotczała zmycie skóry (jak wyżej) nałożenie kremu z witaminą A+E naświetlenie lampą infrarouge przez 5 minut masaż niezbyt mocny z zastosowaniem ruchów ugniatania mo­delujących, lekkiego oklepywania, wibracji nałożenie maski parafinowej (pod maskę parafinową należy nało­żyć krem lub maskę odżywczą) natrysk chłodny z dodatkiem ziół (rozmaryn, lipa) lub wodnotlenowy. Wskazana seria galwanizacji lub elektrostymulacji. Cera tłusta blada.U osób młodych: zmycie twarzy płynem do cery tłustej parówka lub nałożenie maski ziołowej (podgrzewanej maską ter­miczną) oczyszczenie mechaniczne nałożenie maski ściągającej z dodatkiem ziół (rumianek, mięta) nawilżenie (np. vapozonem przez 10 minut). U osób starszych: nałożenie kremu półtłustego z kamforą zmycie płynem do cery tłustej lub mleczkiem (w wypadku ma­kijażu) naświetlenie lampą podczerwoną przez 5—10 minut masaż ręczny — z przewagą ruchów ugniatania nałożenie maski ziołowej (podgrzewanej maską termiczną) oczyszczenie skóry mechaniczne nawilżenie (np. vapozonem przez 5—15 minut) nałożenie maski ściągającej z dodatkiem ziół (rozmaryn, rumia­nek, szałwia) natrysk z dodatkiem soku owocowego lub ziół nałożenie kremu nawilżającego lub półtłustego (z dziurawcem, chlorofilem itp.). Cera tłusta z rozszerzonymi włosowatymi na­czyniami krwionośnymi U osób młodych: zmycie (jak wyżej) nałożenie maski ziołowej (podgrzewanej maską termiczną, ale tak, aby utrzymać średnią ciepłotę ziół) oczyszczenie skóry mechaniczne galwanizacja (elektroda czynna — anoda) lub jontoforeza, wita­mina C nawilżenie (np. vapozonem) nałożenie maski ściągającej z dodatkiem ziół (rumianek, nagietek) natrysk. U osób starszych: zmycie (jak wyżej) nałożenie kremu półtłustego masaż ręczny (z przewagą ruchów ugniatania i głaskania, wi­bracja) nałożenie maski ziołowej (jak wyżej) oczyszczenie skóry mechaniczne nawilżenie (np. vapozonem) nałożenie maski kaolinowej z dodatkiem ziół (rumianek, nagie­tek itp.) natrysk z dodatkiem soku owocowego lub wyciągu ziołowego.

Lampy i aparaty stosowane w kosmetyce pielęgnacyjnej

Niektóre z nich mogą w zależności od wskazań spełniać rolę za­równo pielęgnacyjną, jak i leczniczą, np. lampa infrarouge lub kwar­cowa, aparaty do galwanizacji, elektrostymulacji itp. Lampy wysyłające promienie cieplne. Źródłem promieni cieplnych, które stosuje się w kosmetyce, są lampy Minlina, solluks, infrarouge. Lampa Minina. Jest to mała lampka składająca się z para­bolicznego reflektora, w którym umieszczona jest żarówka węglowa o mocy 50—100 watów wykonana ze szkła uwiolowego, niebieska, 160 fioletowa lub czerwona (może być też biała i zielona). Działa uspo­kajająco, przeciwbólowe, łagodząco. Naświetla się tą lampą z odległości 20—50 cm, przez 10—30 mi­nut. Żarówkę niebieską lub fioletową stosuje się przy odmrożeniach, trądziku różowatym (rosacea) i rozszerzonych naczyniach krwio­nośnych, czerwoną zaś przy odmrożeniach, naciekach trądzikowych, czyrakach i bliznach. Poza tym stosuje się lampę Minina w celu rozgrzania skóry przed masażem, gdyż ułatwia to wnikanie w skórę tłustych kremów, lub przed oczyszczaniem skóry dla rozgrzania i rozpulchnienia: przy skórach cienkich, wrażliwych — niebieską ża­rówką, przy bladych — czerwoną. Lampa solluks. Rozżarzone włókno wolframowe znajdują­ce się w żarówce emituje promienie świetlne i podczerwone, w tym 30% promieni IR (podczerwonych) krótkofalowych, przenikających przez skórę do 30 mm w głąb. Dodatkowe wyposażenie lamp solluks stanowią filtry ze szkła uwiolowego w kolorach czerwonym, niebie­skim lub fioletowym. Przez szkło uwiolowe czerwone przenikają pro­mienie świetlne czerwone i podczerwone. Szkło uwiolowe niebieskie zatrzymuje promienie cieplne, przepuszcza zaś niebieskie świetlne. Filtr fioletowy przepuszcza promienie fioletowe. Lampą tą naświetla się z odległości 30—40 cm od tubusa (w za­leżności od indywidualnej wrażliwości pacjenta) przy naświetlaniach miejscowych i z odległości ponad 100 cm przy naświetlaniach ogól­nych. Wskazania do stosowania takie same, jak przy lampie Minina. Ponadto solluks z niebieskim filtrem stosuje się przy oczyszczaniu skóry w celu złagodzenia podrażnień oraz po łuszczeniu głębokim naskórka. Lampa infrarouge. Promienie podczerwone i świetlne widzialne wywierają działanie na zakończenia nerwów czuciowych wywołując uczucie ciepła. Promienie IR krótkofalowe, mimo że mają zdolność przenikania do 30 mm w głąb, są w znacznym stopniu po­chłaniane w warstwie do 10 mm i dlatego ulega ona silnemu rozgrza­niu. Promienie te przenikają do tkanki podskórnej, a nawet do mię­śni, jeśli warstwa tłuszczu nie jest zbyt gruba (skóra i tłuszcz mają małą zdolność przewodzenia ciepła). Promienie podczerwone długo­falowe mogą przenikać maksymalnie do głębokości 10 mm, średnio zaś do 0,5—3 mm, z czego wynika, że powierzchnia skóry w dużym stopniu pochłania je. Naświetla się lampą infrarouge początkowo z odległości około 40 cm, po rozgrzaniu zaś lampy z około 50—70 cm, przez 3—15 mi­nut. Wskazaniem do jej stosowania są odmrożenia, trądziki, przedaw­kowanie naświetlania lampą kwarcową, oparzenia diatermią, czyraki, źle gojące się rany, blizny; stosuje się również jako wstępny zabieg przed masażem lub oczyszczaniem skóry. W czasie naświetlania oczy pacjenta powinny być odpowiednio osłonięte (wystarczą okulary z ciemnego szkła). Ochrona oczu jest konieczna ze względu na możli­wość uszkodzenia soczewki. Przeciwwskazaniem do stosowania lamp solluks i infrarouge są rozszerzone naczynka krwionośne, rosacea, nadczynność tarczycy, skłonność do krwotoków, nowotwory, nadciśnienie, miażdżyca, gruźlica. Maska termiczna. Zbudowana jest na zasadzie poduszki elektrycznej z otworem na nos i usta. Służy do utrzymywania rów­nomiernej ciepłoty nałożonej maski ziołowej, kompresu. Na sznurze łączącym maskę ze źródłem prądu powinien być przełącznik do re­gulacji ciepłoty. Maska powinna być dobrze izolowana od twarzy pacjenta grubą warstwą ligniny. Lampy wysyłające promienie cieplne, świetlne i nadfioletowe. W odróżnieniu od poprzednich są one źródłem również promieni nadfioletowych i świetlnych. Lampa wit a luks. W emisji lampy znajduje się 83% długo­falowych promieni podczerwonych, 13,4% krótkofalowych podczer­wonych, 3,4% promieni świetlnych widzialnych, 0,2% promieni pozafioletowych. Naświetlania” miejscowe robi się tą lampą z odległości 50—70 cm, czas naświetlania 10—20 minut; naświetlania całkowi­te — z odległości 1—1,5 m, czas naświetlania 15—50 minut. Witaluks stosuje się przy łojotokowym zapaleniu skóry, trądziku pospolitym, a także do naświetlania skóry owłosionej przy pielęgnacji włosów. Lampa ultrawitaluks. Lampa ta wytwarza więcej pro­mieni nadfioletowych niż witaluks. Procentowo skład emisji przed­stawia się następująco: promienie długofalowe podczerwone 78%, krótkofalowe podczerwone 15%, świetlne 4,7%, nadfioletowe 1,8%. Działanie i zastosowanie podobne jak przy lampie witaluks. Lampy wysyłające promienie nadfioletowe. Do naświetlania pro­mieniami nadfioletowymi używa się lamp kwarcowych. Charaktery­styczną cechą promieni nadfioletowych są ich właściwości biologicz­ne, fotochemiczne i bakteriobójcze. Ze względu na ich nieobojętne działanie naświetlania powinno się stosować bardzo ostrożnie, ściśle wg wskazań lekarskich oraz po dokładnym wykluczeniu przeciw­wskazań. Efekt po naświetlaniu promieniami nadfioletowymi zależy od właściwego dawkowania. Odczyny wytwarzające się w ustroju na skutek stosowania tego rodzaju naświetlań mogą być zarówno miej­scowe, jak i ogólne i mogą mieć różny stopień nasilenia. Na po­wierzchni naświetlanej skóry występuje odczyn w postaci rumienią, tzw. odczyn rumieniowy. W zależności od pochłoniętej dawki promieni odczyn ten może mieć postać od ledwie dostrzegal­nego zaróżowienia, aż do martwicy tkanek. Odczyn rumieniowy, jedyny widoczny odczyn biologiczny, służy jako wskaźnik do dawkowania promieni nadfioletowych. Na stopień odczynu rumieniowego powstającego w skórze wpływają następujące czynniki. Długość fal promieni (silniejsze odczyny rumieniowe wywołują promienie długofalowe). Intensywność promieniowania. Czas naświetlania (im dłuższy czas naświetlania, tym silniejsze napromieniowanie). Odległość od źródła światła (im jest ona większa, tym słabsza intensywność promieni). Kąt padania promieni na powierzchnię naświetlaną (najsilniejsze jest działanie promieni, gdy padają prostopadle do naświetlanej po­wierzchni). Wrażliwość skóry naświetlanej, a więc: odporność miejscowa (bardziej odporne są miejsca stale wy­stawiane na słońce, np. twarz, najwrażliwsza skóra jest na powiekach, w zgięciach podkolanowych i pachwinach) stan skóry (większą wrażliwość wykazuje skóra cienka ela­styczna niż gruba; skóra wilgotna, cienka pochłania większe ilości promieni ze względu na łatwiejsze przenikanie niż skóra sucha o zrogowaciałym naskórku) aktualna wrażliwość na promienie; niektóre substancje che­miczne, tzw. sensybilizatory, podane doustnie lub zastosowane na powierzchnię skóry, zwiększają jej wrażliwość, wywołując silniejsze odczyny rumieniowe (przy ustalaniu przeciwwska­zań należy więc ustalić, czy pacjent w danym czasie nie przyjmuje do wewnątrz lub nie stosuje na skórę środków uczulających na promienie nadfioletowe); do sensybilizatorów należą związki salicylowe i sulfonamidowe, złoto, arsen, jod, eozyna, chinina, aureomycyna, przetwory dziurawca sporzą­dzone na alkoholu, olejek bergamotowy, barbiturany (luminal, veronal itp.), dziegieć itd. Wrażliwość osobnicza pacjenta; czas naświetlania potrzebny do uzyskania określonego stopnia odczynu (przy tej samej odległości i źródle światła) jest u osób nadwrażliwych mniejszy niż u osób z normalną wrażliwością. U osób o jasnej różowej skórze stwierdza się większą wrażliwość niż u śniadych. Dzieci mają skórę bardziej wrażliwą niż dorośli. Czynniki współdziałające; ogrzanie skóry za pomocą promieni cieplnych przed naświetlaniem promieniami nadfioletowymi (np. lam­pą solluks) powoduje silniejszy odczyn rumieniowy. Naświetlanie promieniami podczerwonymi zastosowane po naświetlaniu promie­niami nadfioletowymi znacznie zmniejsza siłę odczynu lub znosi go. W zależności, od stopnia nasilenia odczynu rumieniowego i czasu jego trwania rozróżnia się: Odczyn rumieniowy progowy, jako najsłabszy stopień odczynu, występuje po biologicznej dawce promieni nadfioletowych. Okres utajenia trwa 4—6 godzin, potem występuje zaróżowienie trwające 2—4 godziny, które następnie zmniejsza się. Po 12 godzinach od cza­su naświetlenia skóra przedstawia obraz normalny. Po odczynie pro­gowym nie występuje łuszczenie naskórka ani pigmentacja. Odczyn rumieniowy pierwszego stopnia objawia się po 3—4godzinnym okresie utajenia równomiernym zaróżowieniem skóry bez objawów podrażnienia. Nasilenie odczynu występuje po 12 godzinach. Po 24 godzinach nie stwierdza się objawów odczynu. Łuszczenie na­skórka nie występuje. Po kilkakrotnych odczynach występuje słaba pigmentacja. Odczyn rumieniowy drugiego stopnia charakteryzuje się silniej­szym zaróżowieniem skóry, wyraźnie odcinającym się od skóry nie naświetlonej. Nieraz towarzyszy mu lekka bolesność, pieczenie i zwiększona ciepłota powierzchni naświetlonej. Okres utajenia trwa 2—4 godziny. Nasilenie wzrasta, najwyższe jest po 24 godzinach, po czym przez następne 24 godziny zmniejsza się. Okres odczynu trwa 2—3 dni; po jego ustąpieniu występuje łuszczenie się naskórka i wy­raźna pigmentacja. Odczyn rumieniowy trzeciego stopnia ma okres utajenia do 2 go­dzin. Skóra jest żywoczerwona, napięta, bolesna, występuje wyraźny odczyn zapalny i obrzęk. Okres nasilenia odczynu podobny jak przy odczynie drugiego stopnia. Okres odczynu trwa około 5 dni. Nasile­nie przypada na 3 dzień. Po ustąpieniu odczynu występuje silne łuszczenie się naskórka i pigmentacja skóry. Odczyn rumieniowy czwartego stopnia to już odczyn pęcherzo­wy, a piątego — martwica tkanek. Z punktu widzenia kosmetyczne­go interesujące są cztery pierwsze odczyny. Stosując umiejętnie odczyn pierwszego stopnia, można uzyskać opaleniznę. Trzeba przy tym pamiętać, że nawet minimalne prze­dawkowanie może spowodować łuszczenie się naskórka. W okresie naświetlań twarz powinno się zmywać naparem rumianku lub 1pro­centowym roztworem azulanu (nie należy zmywać wodą z mydłem). Odczyny drugiego i trzeciego stopnia stosuje się przy skórach łojotokowych i trądzikowych w celu złuszczenia naskórka. Aby wy­wołać Odpowiednią dawkę rumieniową, trzeba znać dokładnie siłę emisji palnika. Postępowanie przy naświetlaniach uzależnia się od zdolności emi­syjnej palnika (test palnika) i od progowego odczynu rumieniowego u osoby naświetlanej (test pacjenta). Test palnika. Ustalając test palnika uzyskuje się określenie jego przeciętnej siły emisyjnej. Określoną wartość testu i datę jego wykonania wypisuje się na kartonie i przyłącza do lampy. Wartość emisyjną źródła promieni nadfioletowych ustala się na podstawie testów biologicznych (rumieniowych). Test biologiczny ustala się na podstawie stopnia odczynu rumieniowego uzyskanego po naświetla­niu promieniami nadfioletowymi w określonym czasie z odpowied­niej odległości. Aby określić test palnika, należy u trzech, czterech dowolnie wy­branych osób (np. spośród personelu) o przypuszczalnie różnej wraż­liwości skóry (o skórze białej, śniadej itp.) wykonać badanie testów biologicznych. Średnia arytmetyczna czasu potrzebnego do uzyskania progowego odczynu lub odczynu rumieniowego pierwszego stopnia będzie w przybliżeniu określała test palnika. Badanie palnika i usta­lanie jego testu powinno być przeprowadzane co 2—3 miesiące. Po 500 godzinach użytkowania emisja palnika jest wyraźnie zmniej­szona i otrzymanie odczynu rumieniowego wymaga dłuższego czasu. Po upływie 1000 godzin palnik daje słabą emisję i powinien być wymieniony. Test biologiczny wykonuje się za pomocą testomierza (rumieniomierza) wykonanego z kartonu lub sztywnego płótna. Rumieniomierz z kartonu przygotowuje się z dwu kawałków kar­tonu. W kartonie o wymiarach około 226 cm wycina się 5 otwo­rów o średnicy 2 cm w odstępach około 2 cm i przykleja ten karton przylepcem do skóry. Drugi karton, bez otworów i trochę węższy, podkłada się pod pierwszy. Ma on służyć do zasłaniania otworów. Ota­czającą skórę należy osłaniać płótnem. Wysuwając mniejszy karton, kolejno odsłania się otwory. Rumieniomierz z płótna jest w kształcie rękawa z otworami, które przysłonięte są paskami z płótna. W czasie badania kolejno się je odpina. Test można wykonać na powierzchni łopatkowej, powierzchni jamy brzusznej lub przyśrodkowej części przedramienia. W ostatnim wypadku pacjent siedzi przy stoliku, na którym układa się kończynę. Oczy zabezpiecza się okularami, głowę i pozostałą powierzchnię skó­ry osłania płótnem. Lampę ustawia się w ten sposób, aby promienie padały prostopadle. Promień centralny źródła światła powinien pa­dać na środek testomierza. Po zapaleniu odczekuje się 2—3 minuty (w zależności od rodzaju palnika —palniki automatyczne szybciej osiągają pełną emisję). Po upływie tego czasu naświetla się poszcze­gólne pola, odsłaniając kolejno otwory rumieniomierza. Podstawowy czas naświetlania powinien wynosić 10—15 sekund, jeżeli palnik jest nowy, i 20—30 sekund, jeżeli palnik jest częściowo zużyty. Naświetlanie wykonuje się w ten sposób, że odsłania się pierwszy otwór, naświetla go np. 10 sekund, następnie odsłania się otwór na­stępny i naświetla również 10 sekund, przy czym pierwszy otwór po­zostaje nadal odsłonięty. W ten sposób co 10 sekund naświetla się kolejno dalsze pola. Po naświetleniu ostatniego — lampę wygasza się. Na karcie badania notuje się liczbę naświetlonych pól, czas na­świetlania każdego pola i odległość od palnika. Jeżeli czas kolejnych ekspozycji wynosi 10 sekund, to czas naświetlania piątego pola wy­nosi 10, a pierwszego 50 sekund. Odczyn obserwuje się po 3, 6, 9, 12 i 24 godzinach od zakończenia naświetlania, notując osobno dla każdego pola czas trwania, czas utajenia i wygląd (stopień nasilenia) odczynu. Na podstawie wyników określa się czas potrzebny do uzyskania odczynu progowego oraz odczynu rumieniowego pierwszego stopnia. Dawkowanie naświetlań. Wskazane jest dla każdego pacjenta przed rozpoczęciem serii naświetlań promieniami nadfio­letowymi ustalić dawkę biologiczną. Jest to taka dawka promieni nadfioletowych, która u danego pacjenta wywoła progowy odczyn rumieniowy. Wykonuje się w tym celu test biologiczny, naświetla­jąc małą powierzchnię skóry wzrastającymi dawkami promieni. Dawkę wywołującą minimalny odczyn rumieniowy określa się jako 1 biodozę (1 bio). Przy naświetlaniach miejscowych można stosować dawki rumieniowe progowe (1 bio) oraz słabe (2—3 bio) i silniejsze (3—4 bio). Zwiększanie dawki stosuje się przy zachowaniu stałej odległości od lampy. Każde następne naświetlanie może być dłuższe o 25 do 50% wartości czasu pierwszego naświetlania. W ten sposób uzyskuje się jednakowy stopień odczynu. Po naświetlaniu obserwuje się sto­pień odczynu i zwiększa dawkę tak, aby nie występowały odczyny silniejsze od zaleconych. W większości wypadków naświetlanie roz­poczyna się od 1 bio i zwiększa o 0,5—1 bio podczas kolejnych na­świetlań. Wskazaniami do naświetlań promieniami nadfioletowymi są łojotok twarzy i skóry owłosionej głowy, trądzik pospolity, łysie­nie plaokowate, łysienie na tle łojotoku, odmrożenia, łuszczyca, czy­raki, bielactwo, a także potrzeba opalenia skóry lub złuszczenia na­skórka. Przeciwwskazaniami są stany alergiczne skóry, ostre stany zapalne skóry, liszaj rumieniowaty (erythematodes), fotodermatozy, znamiona barwikowe (obawa wywołania czerniaków), plamy barwikowe, miażdżyca, nadczynność tarczycy, choroba Basedowa, silne nerwice, bardzo niskie ciśnienie krwi, stany gorączkowe, zapa­lenie nerek, aktualne lub niedawne używanie leków uczulających na promienie nadfioletowe, naświetlania promieniami Roentgena. Do naświetlania całego ciała promieniami nadfioletowymi konieczne jest skierowanie od lekarza internisty. Technika naświetlań. Odległość pacjenta od lampy po­winna wynosić około 100 cm. Przed naświetlaniem należy sprawdzić, czy na powierzchni jego skóry nie znajdują się pozostałości maści lub innych środków, które mogą uczulać skórę lub stanowić prze­szkodę do przenikania promieni, zmywa się skórę pacjenta zmywa­czem odpowiednim do rodzaju skóry lub wodą z mydłem i zakłada mu okulary ochronne (pod okulary należy dać, ze względów higie­nicznych, płatki ligniny lub waty). Zapala się lampę (należy odczekać 2—3 minuty dla uzyskania pełnej emisji lampy) i nastawia zegar alarmowy na odpowiedni czas. Poucza się pacjenta o groźbie opa­rzenia skóry przy samowolnym zbliżaniu się do lampy oraz porażenia prądem przy dotykaniu statywu, głowicy itd. Po zakończonym na­świetlaniu lampę gasi się lub zamyka kopułą (jeśli następny pacjent oczekuje na naświetlanie). „ Osoba wykonująca zabieg powinna zabezpieczyć sobie oczy oku­larami. Po kilku naświetleniach wywietrzyć pomieszczenie ze wzglę­du na znajdowanie się w powietrzu ozonu oraz tlenku i dwutlenku azotu, które są szkodliwe dla organizmu i wywołują objawy zatrucia (bóle głowy, mdłości). Obsługa i konserwacja lamp kwarcowych. Na­leży unikać wstrząsów podczas przesuwania lampy, ponieważ grozi to uszkodzeniem palnika. Nie należy dotykać palcami szkła palnika. Każde dotknięcie pozostawia pewne ilości związków chemicznych, które po rozgrzaniu zostają wtopione w szkło, zmniejszając jego emi­sję. Palnik należy przemywać absolutnym alkoholem za pomocą zwil­żonej nim gazy opatrunkowej. Lampa nie powinna być często zapalana, ponieważ przy wielo­krotnym zapalaniu palnik nadmiernie się zużywa; ponowne zapale­nie dozwolone jest po całkowitym ostygnięciu palnika. Ściany pomieszczeń do naświetlań powinny być pomalowane na biało (dobrze odbijają promienie). Po pracy należy przewód zasilający wyjąć z gniazdka wtykowego. Aparaty wytwarzające parę. Stosuje się je do tzw. naparzania skóry. Aparaty takie składają się z podstawy, osłony szklanej lub masy plastycznej, zbiornika na wodę i podgrzewacza. Naparzania ciepłe stosuje się w celu rozmiękczenia naskórka przed oczyszczaniem skóry, przy łojotoku, trądziku, dla ułatwienia wchła­niania preparatu (np. przy zabiegach na owłosionej skórze głowy), w celu ułatwienia odtłuszczenia naskórka przy łuszczeniu głębokim skóry itp. Naparzanie rozszerza pory skóry, rozpulchnia naskórek, wzmaga przekrwienie czynne. Aparaty do nawilżania skóry. Działanie ich polega na rozpylaniu płynów. Do zimnych natrysków stosuje się różnego rodzaju pulweryzatory, czyli rozpylacze. Rozpylacze elektryczne składają się z ma­łego silnika elektrycznego i dwóch lub więcej pojemników w kształ­cie butelek na płyny. Pojemniki połączone są z aparatem cienkimi rurkami z masy plastycznej lub gumy. Pod wpływem ciśnienia płyn rozpyla się w postaci mgiełki. Rozpyla się różne środki, które w zależności od swego składu mają różne działanie i zastosowanie. Używa się wód mineralnych oraz płynów z dodatkiem soków owocowych, wyciągów ziołowych, środków ściągających, dezynfekujących, pobu­dzających, łagodzących itd. Po masażu stosuje się natryski pobudzające lub łagodzące, w za­leżności od potrzeby, po mechanicznym oczyszczaniu skóry — de­zynfekujące lub ściągające, przed makijażem — odświeżające skórę. Activator. Jest to aparat, w którym oprócz pojemnika na wodę znajduje się butla z tlenem. Uzyskuje się więc z niego natrysk wodnotlenowy. Natrysk taki dotlenia skórę i ułatwia jej oddycha­nie, działa dezynfekująco i pobudzająco. Zastosowanie jak wyżej. Aparat ten, wydzielający tzw. „zimną parę” z ozo­nem, zbudowany jest ze zbiornika na wodę destylowaną, podgrzewa­cza i generatora wytwarzającego promienie nadfioletowe. Vapozon może wytwarzać samą parę lub parę z ozonem. Sama para ma dzia­łanie nawilżające, w połączeniu zaś z ozonem — również dezynfeku­jące. Odległość aparatu od skóry, w czasie zabiegu, powinna wynosić około 40 cm. Aparat ten ma działanie nawilżające, dotleniające skórę, ułatwiające jej oddychanie, zamykające pory, pobudzające, dezynfe­kujące, ułatwiające wchłanianie preparatów. Zastosowanie— przy ło­jotoku skóry twarzy i głowy, przy trądziku po oczyszczeniu skóry, przy zwiotczeniu skóry i mięśni, przy zabiegach pielęgnacyjnych włosów.

Prądy stosowane w elektrolecznictwie

W kosmetyce wykorzystuje się głównie prąd galwaniczny (stały) oraz prądy impulsowe małej i średniej częstotliwości. Poza wymie­nionymi stosuje się również prądy wielkiej częstotliwości. Zabiegi najczęściej stosowane przy użyciu tego ostatniego to darsonwalizacja i elektrokoagulacja. Prąd galwaniczny. Prąd galwaniczny jest prądem stałym, który w czasie swego przepływu nie zmienia kierunku ani natężenia. Przy użyciu prądu stałego wykonuje się zabiegi galwanizacji, jontoforezy, elektrolizy i galwanokaustyki. Działanie prądu galwanicznego na ustrój. Prąd przepływa przez odcinek ciała znajdującego się między elektrodami. Płyny ustrojowe i tkanki różnią się stopniem przewodzenia prądu w zależności od ich uwodnienia oraz stężenia zawartych w nich elektrolitów. Najlepiej przewodzi płyn mózgowordzeniowy, następ­nie krew, mięśnie, wątroba, tkanka łączna, a najgorzej tkanka kostna. Największy opór na prąd elektryczny wykazuje skóra, a właści­wie warstwa rogowa naskórka. Głębsze warstwy, dzięki znacznemu ich uwodnieniu oraz zawartości elektrolitów, nie stwarzają większego oporu dla przepływu prądu. Przez skórę prąd przepływa drogami o najmniejszym oporze, którymi są znajdujące się w skórze ujścia i przewody gruczołów potowych. Na drodze przepływu prądu między elektrodami tkanki mogą przedstawiać układy oporów ułożone szeregowo i równolegle. Prąd przepływający przez podłużny wymiar ciała (równolegle), np. wzdłuż kończyny, przepływa naczyniami krwionośnymi, limfatycznymi, mięśniami, nerwami, czyli drogami o najmniejszym oporze. Prąd stały ma wpływ na mięśnie, nerwy, naczynia krwionośne. Podstawą działania prądu galwanicznego są procesy fizykochemiczne zachodzące w tkankach (elektrochemiczne, elektrokinetyczne, elektro­termiczne). Przepływ prądu powoduje ruch jonów zawartych w pły­nach tkankowych. Krążenie jonów wywołane jest zmianą stanu rów­nowagi jonów i ich chemicznej koncentracji w tkankach. Zjawiska te zaznaczają się najbardziej w pobliżu elektrod biegunowych. Pod elektrodami występują efekty biegunowe w postaci reakcji: zasado­wej w pobliżu katody i kwaśnej w pobliżu anody. Reakcja kwaśna, przy anodzie, powoduje ścinanie się białka (martwica skrzepowa), a reakcja zasadowa, przy katodzie — rozpu­szczanie się białka (martwica rozpływna). Dokładniej wpływ biegu­nów prądu stałego na organizm można określić następująco. Anoda (elektroda dodatnia) Działanie fizykochemiczne: powoduje przesuwanie się kationów w stronę katody, zwiększanie koncentracji jonów wodorowych (H+) w tkankach w pobliżu elektrody, ścinanie białka tkanek, zwiększa­nie kwasoty tkanek (przesunięcie pH w stronę kwaśną), wydzielanie się pęcherzyków wolnego tlenu. Działanie fizjologiczne: koi bóle, zmniejsza pobudliwość mięśnia i nerwu na bodziec prądu (aneJe/ctrotonus). Katoda (elektroda ujemna) Działanie fizykochemiczne: powoduje przesuwanie się anionów w stronę anody, zwiększanie koncentracji jonów wodorotlenkowych (OH—) w tkankach w pobliżu elektrody, wytwarzanie reakcji zasa­dowej w pobliżu bieguna i rozpuszczanie białka tkanek; zwiększanie reakcji zasadowej w tkankach (przesunięcie pH w stronę zasadową), wydzielanie pęcherzyków wolnego wodoru. Działanie fizjologiczne: zwiększa pobudliwość mięśnia i nerwu na bodziec prądu (katelektrotonus). Działanie bodźcowe prądu galwanicznego mo­że dotyczyć naczyń krwionośnych oraz układu nerwowego i mięśni. Wpływ na naczynia krwionośne. Prąd galwaniczny jako bodziec wywołuje w skórze stan przekrwienia czynnego zwanego rumieniem; powstaje on na skutek działania ciał histaminopodobnych, wytwarza­jących się w skórze w odpowiedzi na bodziec. Odczyn rumieniowy wyraźnie zaznacza się na skórze w miejscu przyłożenia elektrod, a nieznacznie w ich otoczeniu. Na drodze odruchowej rozszerzają się również naczynia krwionośne głębiej położone. Odczyn rumieniowy ma 3 okresy: pierwszy — przekrwienie skóry drugi — rumień powierzchowny powoli ustępuje (trwa to do 30 minut) trzeci — głębokie przekrwienie tkanek trwające do kilku godzin. Przekrwienie w tkankach nie jest powodowane przegrzaniem, ponieważ powstaje pod działaniem prądu galwanicznego o bardzo małym natężeniu. Rozgrzanie skóry i tkanek następuje dzięki po­prawie krążenia, co wywiera odżywczy wpływ na tkanki. Wpływ na układ nerwowy i mięśnie. Przepływ prądu stałego przez tkankę nerwową i mięśniową powoduje zmianę ich pobudli­wości, co określa się mianem elektrotonusu, przy czym nerwy wyka­zują większą wrażliwość na działanie prądu niż mięśnie. Zwiększoną pobudliwość nerwu i mięśnia na działanie katody określa się jako katelektrotonus, a zmniejszoną pobudliwość nerwu i mięśnia na działanie anody — jako anelektrotonus. Powolne włączanie i wyłą­czanie prądu — czyli stopniowe zwiększanie i zmniejszanie natę­żenia prądu nie wywoła skurczu mięśnia. Wywołać go może tylko nagła zmiana napięcia i natężenia prądu. Reasumując, prąd galwaniczny działa przeciwzapalnie, resorpcyjnie, przyspiesza regenerację uszkodzonych nerwów (katoda), a także zwiększa obniżoną pobudliwość nerwów, rozszerza naczynia krwio­nośne, zwiększa stan napięcia mięśniowego (tonus). Wskazania do stosowania: nerwobóle, przewlekłe zapalenie nerwów, bóle mięśniowe, trądzik różowaty, nerwice naczyniowe skóry, rozszerzone pory skóry, odmrożenia, po zabiegu oczyszczania skóry. Przeciwwskazania: ropne procesy zapalne skóry, wypry­ski i uszkodzenia skóry, ostre stany zapalne skóry, stany gorączkowe, daleko posunięta miażdżyca, ubytki i skaleczenia skóry. Galwanizacja. Wyposażenie potrzebne do wykonania galwanizacji to aparat wytwarzający prąd stały, przewody, elektrody, podkłady. Przewody łączą elektrody ze źródłem prądu. Wykonane są z cien­kich drucików miedzianych powleczonych elastyczną masą. Przewo­dy mogą być pojedyncze lub rozwidlone. Elektrody powinny być wykonane z materiałów nie polaryzują­cych się (mogą być z cyny, ze stopu aluminium z cyną). Kiedy elek­troda traci połysk, staje się matowoszara, należy ją wymienić. Elektrody mogą być różnej wielkości i kształtu, np. grzybów, płytek różnych rozmiarów itp. Elektrod nie przykłada się bezpośrednio do skóry. Na skórę kładzie się wilgotny podkład, ewentualnie owija się nim elektrodę. Podkład zwilża się wodą lub roztworem 0,5 procentowym soli kuchennej (NaCl). Powinien on mieć równomierną gru­bość wynoszącą około 1,5—2 cm. Pacjenta należy wygodnie ułożyć, aby uzyskać rozluźnienie mię­śni. Następnie zmyć mu przeznaczony do zabiegu odcinek skóry. Na­leży pouczyć pacjenta, jak ma się zachować w czasie zabiegu, oraz objaśnić, jakie uczucie wywołuje prąd. W razie złego samopoczucia (uczucie bólu, parzenia lub pieczenia) pacjent powinien zawiadomić o tym osobę wykonującą zabieg. Wybór anody lub katody jako elektrody czynnej zależy od wska­zań. Działanie kojące uzyskuje się przez połączenie z anodą (+), drażniące, pobudzające z katodą (—). Elektrodę czynną umieszcza się na miejscu, gdzie się chce uzyskać działanie zgodne z właściwościami danego bieguna. Elektrodę bierną, która z reguły jest większa od czynnej, włącza się do bieguna o znaku przeciwnym. Od wielkości elektrody zależy gęstość prądu. Gęstość prądu jest to stosunek natężenia prądu do wielkości powierzchni, przez którą przepływa. Jeśli obie elektrody są jednakowe — gęstość prądu pod każdą z nich będzie jednakowa. Gdy elektrody będą różne, gęstość prądu będzie większa pod mniejszą elektrodą. Przy ułożeniu elek­trod na jednej płaszczyźnie największa gęstość prądu wystąpi na odcinku powierzchownym pomiędzy przyśrodkowymi brzegami elek­trod. Galwanizację można wykonać metodą stabilną — elektrody przy­mocowuje się opaską elastyczną (ułożenie elektrod w czasie zabiegu nie ulega zmianie) lub metodą labilną, obecnie coraz mniej stosowa­ną ze względu na zmianę natężenia prądu w czasie przesuwania elektrody. Elektroda czynna zmienia swe położenie, a bierna pozo­staje na miejscu: przesuwa się elektrodę czynną po skórze, nie odry­wając od jej powierzchni. Kierunek przesuwania elektrody powinien być zgodny z podłużnym przebiegiem mięśni, ponieważ przy prze­suwaniu poprzecznym znacznie wzmaga się opór tkanek. W czasie zabiegu należy sprawdzić natężenie prądu, gdyż może się ono zwiększyć na skutek zmniejszenia oporu skóry lub czasem, pod koniec zabiegu, zmniejszyć z powodu zwiększonego oporu w obwodzie (przyczyną może być wysychanie podkładu). W obu wy­padkach należy za pomocą regulatora ustalić właściwą dawkę prądu. Czas zabiegu, w zależności od wskazań, wynosi od 5 do 20 minut. Jontoforeza. Jest to wprowadzanie przez skórę jonów leków do tkanek za pomocą prądu galwanicznego. Aby wprowadzić jony do tkanek, należy umieścić podkład z waty lub gazy nasyconej roztwo­rem elektrolitu pod elektrodą czynną. Jony dodatnie wprowadza elektroda połączona z biegunem dodatnim źródła prądu stałego, jony ujemne — elektroda połączona z biegunem ujemnym. Jony o ładun­ku dodatnim mają metale (cynk, miedź) i większość alkaloidów, o ła­dunku ujemnym — np. jod, chlor i reszty kwasowe.

Kosmetyka lecznicza

Kosmetyka lecznicza ma za zadanie zapobieganie mogącym powstać defektom i chorobom skóry, jak również leczenie już powstałych. W zakres kosmetyki leczniczej wchodzą takie zagadnienia, jak trą­dziki skóry (pospolity i różowaty), nadmierne owłosienie, łojotok skóry, łojotok owłosionej skóry głowy, znamiona i brodawki, rozsze­rzone naczynia krwionośne, odmrożenia, oparzenia, łuszczenie głębo­kie naskórka itd. Wszystkie zagadnienia wchodzące w zakres kosme­tyki leczniczej powinny być konsultowane z lekarzem dermatologiem oraz, w miarę potrzeby, z lekarzami innych specjalności (ginekolo­giem, endokrynologiem, internistą itd.). Takie zabiegi, jak usuwanie nadmiernego owłosienia elektrolizą lub diatermią, usuwanie broda­wek pospolitych, rozszerzonych naczynek włosowatych itd. powinny być wykonywane pod kierunkiem i na polecenie lekarza dermato­loga wyłącznie przez osoby specjalnie przeszkolone i uprawnione do wykonywania tego rodzaju zabiegów. Najczęstsze schorzenia, z jakimi zgłaszają się pacjenci do gabinetu kosmetycznego, to trądzik pospolity i trądzik różowaty. Trądzik pospolity. Wymaga leczenia zarówno zewnętrznego, jak wewnętrznego oraz przestrzegania odpowiedniej diety (podobnej jak przy cerze tłustej). Pielęgnacja skóry w domu wymaga, oprócz stosowania środków zalecanych przez dermatologa, wyjątkowej sta­ranności w przestrzeganiu jak najdalej idącej higieny. Przynajmniej razy dziennie należy zmywać skórę mydłem działającym bakte­riobójczo. Do wody należy dodawać na zmianę sodę oczyszczoną i sól kuchenną w proporcji 1 łyżeczka na litr wody. Wskazane jest rów­nież przemywanie skóry ziołami działającymi bakteriobójczo i bakteriostatycznie, np. korzeniem łopianu (wywar z 1 łyżki ziół na szklankę wody). Przy stanach zapalnych można dodawać azulanu (pół łyżeczki od herbaty na szklankę wody). W wypadku zmian trądzikowych na ciele oprócz odpowiednich mydeł należy stosować ką­piele działające bakteriobójczo i bakteriostatycznie (przykłady ką­pieli podano w rozdziale o pielęgnacji ciała). W gabinecie kosmetycznym wykonuje się lecznicze oczyszczanie skóry. Zabieg ten powinno się przeprowadzać z zachowaniem jak naj­dalej idącej higieny. Przy trądziku pospolitym istnieją bardzo często przeciwwskazania do wykonania naświetlania lampą kwarcową po zabiegu oczyszczania skóry. Mogą bowiem przy niezbyt precyzyjnym mechanicznym oczy­szczaniu skóry powstać mniejsze lub większe urazy w postaci zdarcia naskórka czy wybroczyn, co zwiększa wrażliwość skóry na promie­nie UV, a w następstwie może spowodować trwałe przebarwienia w miejscach uszkodzonych. Trądzik różowaty. Głównie występuje u kobiet, zdarza się jednak i u mężczyzn. W odróżnieniu od trądziku pospolitego, który wystę­puje najczęściej u młodzieży w okresie dojrzewania, z trądzikiem różowatym spotykamy się raczej w wieku dojrzałym, między 35—50 rokiem życia. W wyjątkowych wypadkach występuje wcześniej. Pie­lęgnacja cery przy trądziku różowatym polega na łagodzeniu obja­wów. Postępowanie uzależnione jest od tego, czy się ma do czynienia ze skórą suchą czy tłustą. Trądzik różowaty niejednokrotnie wystę­puje jednocześnie z trądzikiem pospolitym u osób starszych cierpią­cych od dawna na trądzik pospolity. W gabinecie kosmetycznym, oprócz kuracji zaleconej przez dermatologa, stosuje się w zależności od wskazań: oczyszczanie skóry naświetlanie lampami solluks z niebieskim filtrem lub niebieską lampą Minina galwanizację natrysk tlenowy. Zabiegi w gabinecie kosmetycznym stosuje się najczęściej w pierwszym okresie choroby lub po ustąpieniu ostrych objawów. Lecznicze oczyszczanie skóry. Stosuje się przy łojotoku i trądziku młodzieńczym. Do wykonania zabiegu potrzebne są: narzędzia — ły­żeczka Unny, skalpelek lub igła preparacyjna do usuwania prosaków; materiały — wata, lignina, płatki gazy sterylnej, płyn do dezynfekcji narzędzi; preparaty — środki do dezynfekcji skóry oraz środki łago­dzące i rozmiękczające (3procentowa woda utleniona, jodyna, nad­manganian potasu, soda oczyszczona, sok łopianu, azulan, sok dziu­rawca, 5 procentowa maść salicylowa i tormentiolowa, pasta cynkowosalicylowa, 2procentowy spirytus salicylowy, 5 procentowy spi­rytus kamforowy). Kolejne fazy zabiegu to: oczyszczenie skóry z kurzu i brudu nałożenie maści rozmiękczającej, rip. z zawartością salicylu — naświetlenie lampą rozgrzewającą nałożenie maski ziołowej (podgrzanej maską termiczną), kompresu rozmiękczającego lub naparzenie skóry płynem ziołowym oczyszczenie skóry mechaniczne dezynfekcja skóry po oczyszczeniu dezynfekcja skóry za pomocą darsonwalizacji jontoforeza masaż metodą Jacąueta nałożenie pasty lub maski o właściwościach łagodzących, ściąga­jących i bakteriostatycznych naświetlenie lampą kwarcową. Niektóre z powyższych czynności można eliminować, nie zawsze np. konieczne jest wykonywanie masażu metodą Jacąueta czy jonto­forezy lub naświetlanie lampą kwarcową itd. Różne wykwity skórne, z jakimi można się spotkać w czasie oczyszczania skóry trądzikowej, wymagają indywidualnego sposobu usuwania. Inaczej oczyszcza się skórę z grudek, inaczej z zaskórników czy prosaków. Bardzo ważna jest kolejność oczyszczania, aby nie dopuścić do zainfekowania in­nych miejsc skóry. Najpierw usuwa się zaskórniki, następnie grudki, potem prosaki. Zaskórniki i grudki muszą być usunięte dokładnie, aby nie było pozostałości treści łojowej, ponieważ łatwo wtedy na podłożu łojowym rozwijają się bakterie ropne. Grudki usuwa się podobnie jak zaskórniki. Gdy otwór jest za mały i trudno wycisnąć zawartość grudki, można mini­malnie nadgiąć brzeg otworku. Należy to zrobić bardzo ostrożnie de­zynfekując uprzednio okolice grudki. Skalpelek musi być wyjałowio­ny. Po usunięciu — należy przemyć to miejsce wodą utlenioną. Po­dobnie można usunąć zaskórniki, które z trudem wychodzą. Należy wtedy minimalnie nadgiąć brzeg ujścia gruczołu łojowego — tak po­większony otworek ułatwia wyciśnięcie zawartości. Zdezynfekować należy podobnie jak przy usuwaniu grudek. Najczęściej trudności tego rodzaju występują w przypadku skóry trądzikowej, poddawanej przez dłuższy czas działaniu preparatów z zawartością salicylu i siar­ki. Warstwa wierzchnia naskórka staje się wówczas twarda, mało elastyczna, zaskórniki tkwią w skórze jako twarde czopy. W takich wypadkach można stosować na 2 dni przed zabiegiem właściwego oczyszczenia, w celu przygotowania skóry do zabiegu, zabiegi zmięk­czaj ące naskórek w postaci kataplazmów ziołowych (w gabinecie) i okładów rozmiękczających (w domu). Prosaki usuwa się za pomocą skalpela o cienkim, wydłużonym ostrzu, który można zastąpić ostrym zgłębnikiem stomatologicznym. Igłę wprowadza się w sam środek prosaka, powinna się lekko zagłę­bić, co oznacza, że trafiło się prawidłowo. Po zrobieniu otworka uci­ska się skórę przez gazę, podobnie jak przy usuwaniu zaskórników. Wskazania: występowanie zaskórników i innych wykwitów, które nadają się do usunięcia (łój zalegający w gruczołach łojowych jest doskonałą pożywką dla bakterii, szczególnie ropnych). Przeciwwskazania: infekcje, silny stan zapalny skóry. Pozostałe — jak przy higienicznym oczyszczaniu skóry. Mała chirurgia. Wykorzystując elektrolityczne działanie prądu galwanicznego, można wykonać metodą elektrolizy zabiegi polegające na usuwaniu drobnych tworów patologicznych w postaci brodawek pospolitych, brodawek płaskich, rozszerzonych naczynek krwionoś­nych lub na usuwaniu włosów, czyli epilację. Prąd stały wykorzy­stuje się również do przyżegania tkanek specjalną elektrodą rozża­rzoną skutkiem przepływu prądu stałego. Zabieg ten określa się jako kaustykę. Kaustyka. Zabieg wykonuje się za pomocą żegadła (kautera) platynowego lub irydoplatynowego. Żegadła mogą być w kształcie kulki, pętelki, płaskiego nożyka, igły. Zegadło umocowane jest w izo­lowanym imadle, wyposażonym w wyłącznik kontaktowy założony do elektrody. Przewód do kautera jest podwójny. Końcówki włącza się do zacisków aparatu oraz imadła. Prąd, przepływając przez elek­trodę kautera, rozżarza ją. Stopień rozgrzania elektrody reguluje się potencjometrem. Przyżeganie kauterem polega na termicznym ści­naniu białka tkanek. Kauter służy do przyżegania brodawek pospo­litych, rozszerzonych naczyń krwionośnych itp. Elektroliza. Za pomocą elektrolizy można usuwać drobne brodawki, rozszerzone naczynka krwionośne. Czynną elektrodą kato­dową przy usuwaniu brodawek jest igła platynowa, założona do imadła wyposażonego w przycisk kontaktowy włączający prąd. Elek­trodę bierną (z wilgotnym podkładem) włącza się do anody. Igłę wkłuwa się u podstawy brodawki, następnie włącza się prąd. Natę­żenie prądu 1—2 mA, czas przepływu około 1 minuty. Przy małej brodawce wystarczy jedno wkłucie, przy większej kilka. Pod wpły­wem zabiegu brodawka bieleje, następnie po pewnym czasie czernieje i po kilku dniach odpada. Przy usuwaniu rozszerzonego naczynka czynną elektrodą jest ano­da. Elektroda bierna połączona jest z katodą. Po wkłuciu igły włącza się prąd. Po kilku sekundach wyłącza. Zmienia się oznaczenia biegu­nów i ponownie włącza na 1—2 sekundy. Dzięki elektrolitycznemu działaniu katody igłę łatwo usuwa się po wyłączeniu prądu. Natęże­nie prądu 1—5 mA. Epilacja. Usuwanie włosów za pomocą elektrolizy nazywamy epilacją. Elektrodę bierną z wilgotnym podkładem umieszcza się na ręce pacjenta i włącza do anody. Elektrodą czynną jest cienka igła platynowa załączona do katody. Wprowadza się igłę równolegle do wzrostu włosa do kanału włoso­wego na głębokość 2—5 mm aż do wyczucia lekkiego oporu. Następnie włącza prąd, wciskając włącznik na okres 3—10 sekund (w zależ­ności od grubości włosa). Natężenie prądu 0,5—1,5 m. Po ukazaniu się pęcherzyków wodoru wokół igły włos wyjmuje się pęsetą. Jeśli igła jest wsunięta prawidłowo, włos powinien wyjść lekko. Kolejne włosy usuwa się w odległości około 1 cm. W niektórych przypad­kach — wykorzystując doświadczenie i dużą wprawę oraz znajomość prawidłowego i szybkiego gojenia tkanek u danej pacjentki — można robić trochę mniejsze odstępy między poszczególnymi wkłuciami. Należy tylko wówczas zwrócić większą uwagę na odpowiednie zasto­sowanie środków łagodzących i gojących tkankę po zabiegu. W czasie jednego zabiegu usuwa się około 20—50 włosów. Czas trwania zabiegu i jego częstotliwość uzależnia się od okresu gojenia skóry, indywidualnej wrażliwości pacjenta i gęstości owłosienia. Przeciętnie jedna epilacja trwa 10—20 min. Po zabiegu występuje obrzęk skóry w postaci grudek. Dla przyspieszenia gojenia skóry na­leży po epilacji naświetlić skórę lampą solluks z niebieskim filtrem przez 10—20 minut i zrobić okład ściągający i regenerujący tkan­kę. Mogą to być okłady z rozcieńczonego azulanu, z rozcieńczonego wyciągu z szałwii, żywokostu, nagietka oraz wody wapiennej. Poza tym należy przez kilka dni smarować skórę maścią nagietkową zmie­szaną pół na pół z żywokostową, cynkową lub tormentiolem. Przy dobrym gojeniu się tkanki na drugi dzień po zabiegu nie powinno być po nim śladu. Przed wykonaniem wszystkich wyżej wymienionych zabiegów igłę oraz miejsce zabiegu odkaża się alkoholem. W czasie wykony­wania zabiegu igłę należy dość często odkażać alkoholem. Diatermia. Prąd zmienny o częstotliwości od 1 do 3 milio­nów okresów na sekundę i długości fal 300—100 m nazywa się prą­dem diatermicznym długofalowym. W kosmetyce diatermia długofa­lowa ma zastosowanie w diatermokoagulacji, która polega na ni­szczeniu tkanki na skutek ścinania białka. Do wykonania zabiegu używa się elektrod w postaci igły, kulki, pętli, nożyka. Elektrodę umieszcza się w izolowanym imadle, które jest wyposażone w przy­ciskowy kontakt do włączania prądu. Elektroda bierna płytkowa słu­ży do zamykania obwodu prądu. Umieszcza się ją na przedramieniu lub łydce pacjenta (w zależności od miejsca zabiegu) i przymocowuje bandażem elastycznym. Stosuje się do przyżegania rozszerzonych na­czyń krwionośnych, brodawek, usuwania nadmiernego owłosienia. Obecnie coraz rzadziej stosuje się aparaty diatermii długofalowej do zabiegów małej chirurgii w kosmetologii, zastępując je bardziej nowoczesnymi aparatami diatermii krótkofalowej. Przykładem tego typu aparatów jest aparat Depidale (włoskiej firmy Dale) do usuwa­nia nadmiernego owłosienia, kapilarów i prosaków.

Uszkodzenia skóry i włosów

Uszkodzenia chemiczne skóry. Zjawisko alergii polega na specy­ficznej reakcji ustroju ludzi uczulonych na rozmaite czynniki che­miczne, które same przez się nie są toksyczne i u innych osób nie wywołują żadnych chorobowych zmian. Odczyn ustroju zależy za­równo od czynnika usposabiającego, jak i wywołującego. Uszkodzenie skóry wywołane kosmetykiem zależy nie tylko od właściwości che­micznych preparatu, ale i od sposobu działania, stężenia, czasu kon­taktu ze skórą, częstości jego stosowania, wielkości przestrzeni pod­danej działaniu środka oraz swoistych właściwości skóry. Szkodliwym może okazać się każdy preparat kosmetyczny i każdy surowiec. Zapobieganie występowaniu uszkodzeń skóry polega na używaniu do produkcji preparatów i surowców chemicznie czystych, przepro­wadzaniu prób biologicznych przed wprowadzeniem kosmetyków do użytku, przeprowadzaniu prób uczuleniowych przed użyciem każdego nowego preparatu, przestrzeganiu pacjentów przed używaniem na własną rękę środków szkodliwych, np. kremów złuszczających za­wierających rtęć. Uszkodzenie skóry może wystąpić pod postacią rumienią, obrzęku, wyprysku. Usuwając doraźnie uszkodzenia chemiczne, staramy się neutralizować działanie składników wywołujących podrażnienie. Przykładowo: podrażnienia wywołane zasadami, np. perhydrolem, neutralizuje się przemywaniem słabymi roztworami octu, kwasu borowego, płynu burowa itp. lub okładami z nich i odwrotnie — jeśli oparzenia wywołane są stężonym kwasem, to stosuje się wtedy słabe zasady (np. 2procentowy roztwór dwuwęglanu sodu, czyli tzw. sody oczyszczonej). Uszkodzenia chemiczne skóry mogą też powstawać w czasie za­biegów kosmetycznych. Farbowanie rzęs i brwi często wywołuje podrażnienie skóry, występujące po tym zabiegu. Objawia się ono rumienieni, obrzękiem, swędzeniem powiek i skóry w okolicy brwi, czasem za­czerwienieniem gałki ocznej. Usuwanie tych objawów polega na sto­sowaniu środków łagodzących, a więc przepłukiwaniu oka solą fizjo­logiczną, robieniu na okolice oczu okładów łagodzących z naparu rumianku, 1procentowego roztworu azulanu czy wody wapiennej. Po zdjęciu okładów należy posmarować okolice oczu łagodzącą maścią. W razie nieustąpienia objawów obiektywnych i subiektywnych trze­ba skierować pacjenta do lekarza. Zabiegi pielęgnacyjne mogą również być powodem wystąpienia podrażnień skóry na skutek użycia preparatów, np. kre­mów, masek, płynów. Czasem objawy te mają charakter przemija­jący, spowodowany bodźcowym działaniem danego preparatu. W wypadku stwierdzenia wyraźnych objawów podrażnienia oraz dodatkowo objawów subiektywnych w postaci pieczenia lub swędze­nia, należy natychmiast zastosować środki łagodzące. Należy prze­myć skórę wodą wapienną lub roztworem azulanu, a następnie zrobić okład z powyższych środków. Po złagodzeniu stanu zapalnego posma­rować skórę maścią lub pastą łagodzącą (cynkową, tormentiolową). W razie dalszego utrzymywania się objawów uczulenia — skierować pacjenta do lekarza. Uszkodzenia chemiczne włosów. Przyczyny uszkodzenia włosów środkami chemicznymi mogą być następujące: — użycie do danego rodzaju włosów zbyt stężonego lub niewłaści­wego środka rozjaśniającego — użycie niewłaściwego środka lub nieprawidłowo wykonane far­bowanie nieprawidłowe wykonanie trwałej ondulacji wadliwe mycie środkami silnie alkalizującymi zbyt częste wykonywanie trwałej ondulacji wykonanie trwałej ondulacji w niedługim czasie po farbowaniu lub rozjaśnieniu włosów ciągłe lakierowanie włosów (powoduje ich wysuszenie). Zapobieganie powstawaniu uszkodzeń włosów polega na używa­niu środków pielęgnujących i upiększających odpowiednio dobranych do rodzaju włosów, stosowaniu środków neutralizujących (zakwasza­jących) po zabiegach rozjaśniania, trwałej ondulacji itp., ochronie włosów (szczególnie rozjaśnianych, farbowanych) przed czynnikami atmosferycznymi i słońcem (zachodzi proces utleniania), przeprowa­dzaniu regenerujących kuracji włosów rozjaśnianych, farbowanych, poddawanych trwałej ondulacji, zwracaniu uwagi w trakcie farbo­wania i rozjaśniania na właściwe działanie nałożonego środka (np. uczucie pieczenia skóry jest już sygnałem uszkodzenia włosów). Usuwanie uszkodzeń polega na przeprowadzaniu odpowiedniej kuracji włosów i ewentualnie skóry owłosionej w zależności od stop­nia uszkodzenia. W wypadku powierzchownego uszkodzenia wystar­czą środki zakwaszające, natłuszczające itp. Poważniejsze uszkodzenia włosów i skóry owłosionej wymagają konsultacji dermatologa i za­stosowania odpowiedniego leczenia. Uszkodzenia mechaniczne. Mogą powstać np. na skutek nieostroż­nego lub zbyt silnego manipulowania narzędziami w czasie wykony­wania zabiegów. Przy oczyszczaniu skóry mogą wystąpić wybroczyny spowodowane zbyt silnym uciskiem łyżeczką lub zbyt silnym uciskiem palca­mi przy oczyszczaniu ręcznym, uszkodzenie (zdarcie) naskórka z po­wodu nieprawidłowego ucisku przy usuwaniu zaskórników, a także uszkodzenie skóry skalpelem przy usuwaniu prosaków. Przy wykonywaniu manikiuru może nastąpić skaleczenie cążkami, pedikiuru — również skaleczenie cążkami lub skaleczenie skalpelem. Przy wystąpieniu wybroczyn robi się okłady z nalewki kwiatu arniki (5 kropli na 5 cm3 wody destylowanej). Skaleczenia dezynfe­kuje się 3procentową wodą utlenioną lub 70procentowym spirytu­sem, a następnie skórę na twarzy smaruje się pastą cynkową lub płynem dermatolowym, na nogach i rękach — gencjaną (2procentowy roztwór spirytusowy) i nakłada jałowy opatrunek. Uszkodzenia mechaniczne włosów mogą wystąpić z powodu: używania metalowych grzebieni i drucianych szczotek używania twardych wałków do nakręcania włosów zbyt silnego naciągania włosów przy nakręcaniu na wałki i spania z wałkami używania szpilek, spinek metalowych itp. tapirowania włosów (szczególnie przesuszonych lub uszkodzonych trwałą ondulacją, rozjaśnianych itp.) silnego naciągania włosów przy zaplataniu warkoczy lub czesaniu w tzw. „koński ogon”, ponieważ powoduje to niedokrwienie skó­ry, a tym samym niedożywienie opuszek włosów, co może być przyczyną łysienia. Aby nie dopuścić do uszkodzeń mechanicznych włosów, należy używać grzebieni rogowych lub z mas plastycznych o niezbyt ostrych zębach oraz włosianych szczotek, używać wałków z gąbki w razie konieczności nawinięcia włosów (szczególnie na noc), lekko splatać warkocze i przez kilka godzin dziennie nosić włosy rozpuszczone. Usuwanie mechanicznych uszkodzeń włosów wymaga przede wszystkim wyeliminowania środków uszkadzających je, w razie zaś nadmiernego wypadania włosów — przeprowadzenia właściwego leczenia. Uszkodzenia termiczne. Mogą być spowodowane nieprawidłowym użyciem lamp lub aparatów. Uszkodzenie lampą solluks lub infrarouge może wystąpić na skutek zbyt bliskiego ustawienia lampy lub przedawkowania naświetlania, co może spowodować oparzenia I stop­nia, objawiające się intensywnym rumieniem, obrzękiem skóry i tkanki podskórnej (odczyn ustępuje po kilku dniach), oparzenie II stopnia, przy którym oprócz wyżej wymienionych objawów po­wstają pęcherze wypełnione płynem surowiczym (po kilku dniach złuszcza się odwarstwiony naskórek, mogą wytworzyć się cienkie blizny). Oparzeń III stopnia przy zabiegach kosmetycznych na ogół nie spotyka się. Maska termiczna może niekiedy, na skutek zbyt cienkiej warstwy izolującej lub usunięcia się maski ziołowej i ligniny, wywołać opa­rzenie I stopnia. W wypadku wyjątkowego niedopatrzenia i braku wrażliwości u pacjenta może przy tym zabiegu wystąpić oparzenie II stopnia. Usuwanie uszkodzeń termicznych polega na postępowaniu takim, jak przy oparzeniach, a więc na robieniu okładów ze spirytusu 70procentowego, wody wapiennej lub roztworu azulanu. W celu zapo­bieżenia powstawaniu uszkodzeń termicznych należy przestrzegać zaleceń odnośnie do stosowania lamp i aparatów. Uszkodzenia promieniami nadfioletowymi. Występują przy na­świetlaniu lampą kwarcową w wypadku przedawkowania, nieprze­strzegania prawidłowej odległości od lampy, niedokładnego zabezpie­czenia oczu, osobniczej wrażliwości. Odczyny skórne po naświetleniu występują w postaci rumienią, nieznacznego obrzęku i bolesności przy dotyku; rumienią, silnego obrzęku oraz pęcherzy o zawartości początkowo przeźroczystej, a potem zmętniałej; podrażnienia i zapa­lenia spojówek. Odczyn zapalny rumieniowy zmniejsza się po 3—4 dniach, a ustępuje po 8—12 dniach, pozostawiając przebarwienia. Bardzo silny odczyn pęcherzowy ustępuje po 2—3 tygodniach, pozo­stawiając miejscowe przebarwienie. Przy podrażnieniu spojówek stosuje się środki łagodzące w po­staci zimnych okładów z 1procentowego roztworu azulanu. Jeżeli odczyn nie ustąpi po upływie 12 dni, należy skierować pacjenta do lekarza. Łagodząco na odczyn po promieniach nadfio­letowych działa naświetlanie lampą infrarouge. Czas naświetlania 5—10 minut. Dobre wyniki uzyskuje się również po zastosowaniu okładów z 2procentowego roztworu azulanu lub przemyciu skóry spirytusem 70procentowym lub wodą wapienną. W wypadku zmian pęcherzowych — pacjenta należy odesłać do lekarza. Zapobieganie uszkodzeniom lampą kwarcową polega na ścisłym przestrzeganiu zalecanej odległości pacjenta od lampy, dawkowaniu naświetlania, jak również zabezpieczaniu oczu okularami podczas na­świetlania. Uszkodzenia prądem wysokiej częstotliwości. Uszkodzenia przy stosowaniu darsonwalizacji mogą wystąpić w wypadku długiego sto­sowania deszczu iskrowego, o dużym skupieniu w jednym miejscu, np. przy dezynfekcji pojedynczych wykwitów. Może wtedy powstać silny rumień, a nawet odczyn pęcherzowy. W wypadku wystąpienia odczynu pęcherzowego należy skierować pacjenta do lekarza. Uszkodzenia prądem stałym niskiego napięcia. W czasie stosowa­nia prądu galwanicznego (prąd stały jednokierunkowy nie wywołu­jący skurczu mięśni lub innych reakcji obiektu biologicznego) mogą, na skutek wadliwego wykonania zabiegu, wystąpić oparzenia elektro­lityczne. Oparzenia elektrolityczne są to uszkodzenia skóry powstałe pod elektrodami na skutek reakcji chemicznych. Pod anodą oparze­nie wywoływane jest działaniem kwasów, pod katodą zasad. Oparze­nia elektrolityczne najczęściej występują wówczas, gdy elektroda me­talowa styka się bezpośrednio ze skórą. Oparzenia mogą również wystąpić z powodu błędów przy wyko­nywaniu zabiegów galwanizacji i jontoforezy w wypadku: wysunięcia się przewodu w miejscu połączenia z elektrodą i wobec tego przylegania obnażonego metalu przewodu do skóry (wtedy całkowite natężenie prądu będzie rozłożone na bardzo małej po­wierzchni) zagęszczenia prądu pomiędzy zbyt blisko ułożonymi przyśrodko­wymi brzegami elektrod (tzw. działanie brzegowe) za cienkiej warstwy podkładu lub nierównomiernego jego zwil­żenia nierównomiernego rozprowadzenia leku podczas stosowania jonto­forezy bezpośredniego przylegania elektrody do skóry z powodu zsunię­cia się podkładu przy jontoforezie lub galwanizacji nadwrażliwości skóry pozostawienia na drodze przepływu prądu przedmiotów metalo­wych (jak pierścionki, bransoletki, łańcuszki itp.). Usuwanie uszkodzeń wywołanych prądem galwanicznym należy do lekarza. Zapobieganie, to ścisłe przestrzeganie zaleceń zarówno w zakresie dawkowania zabiegów, jak techniki wykonania. Uszkodzenia przy wykonywaniu zabiegu elektrolizy mogą wystą­pić w następujących wypadkach: przy usuwaniu nadmiernego owłosienia (przetrzymywanie igły w torebce włosowej powoduje głębsze uszkodzenie tkanki, czego następstwem są ubytki, na miejscu których powstają wgłębione blizenki podobne do śladów po ospie) przy usuwaniu rozszerzonych naczynek włosowatych, gdzie, po­dobnie jak przy usuwaniu owłosienia, w razie przedawkowania mogą powstać ubytki tkanki. Powodem ubytków może być rów­nież infekcja spowodowana niedopatrzeniem przy gojeniu skóry lub osobniczym brakiem odporności na bakterie, jak również nie­prawidłowym gojeniem się tkanek. Do usunięcia uszkodzeń należy skierować pacjenta do lekarza dermatologa. Zapobieganie, to prawidłowo wykonane zabiegi przez osobę odpowiednio przeszkoloną, pracującą pod nadzorem i wykonu­jącą zabieg na zlecenie lekarza specjalisty.

Kosmetyka upiększający

Malowanie się ma tradycje długich tysiącleci. Twarz i resztę ciała malowano kiedyś do Celów rytualnych oraz do celów wojennych dla nadania sobie odstraszającego wyglądu. Makijaż symbolizował nie­kiedy przynależność do określonego stanu. Czasem był wynikiem stosowania środków, które w pierwszej swej fazie były lekarstwem. Jako przykład może służyć smarowanie powiek przez Egipcjan mala­chitem (zasadowy węglan miedzi) dla zabezpieczenia oczu przed pa­nującą ówcześnie jaglicą, zwaną egipskim zapaleniem oczu. Po stwier­dzeniu, że przy tym oczy nabierają wyrazu i blasku, zaczęto środek ten stosować niezależnie od względów medycznych. Obecnie zadaniem makijażu jest tuszowanie wad i podkreślanie zalet urody. Jeśli np. ktoś ma ładne oczy, a niezbyt ładne usta i zęby, powinien podkreślać oczy, usta malując dyskretnie i odwrotnie — je­żeli ma ładne usta, powinien właśnie usta bardziej eksponować. Nie­zależnie od tego stałego założenia moda makijażu zmienia się. Uwzględniając jednak wszystkie jej mutacje, należy pamiętać o za­chowaniu i podkreśleniu indywidualności danej osoby w zależności zarówno od jej warunków konstytucjonalnych (budowy twarzy, osa­dzenia oczu, kształtu nosa itp.), jak i typu urody. Dobranie odpowiedniego makijażu zależy w dużej mierze od wy­czucia artystycznego osoby wykonującej. Czasem technika wykonania jest bez zarzutu, a mimo to twarz zatraca swą indywidualność i nie­rzadko nabiera wulgarnego wyrazu. Przyczyną tego może być m.in. nadmierna intensywność barw i nieodpowiedni dobór kolorów. Makijaż może być utrzymany w tonacji zimnej — z przewagą kolorów niebieskich, szarych, zgaszonych zieleni, zgaszonych różów i brązów itp., lub w tonacji ciepłej z przewagą różów, moreli, czer­wieni, ciepłej zieleni, ciepłych brązów itp. Odcień różu, pomadki do ust i lakieru do paznokci powinien być utrzymany w jednym tonie; nie musi być identyczny, ale w tym sa­mym odcieniu. Brzydko wygląda lakier jaskrawo czerwony przy ustach o odcieniu malinowym. Przy doborze kosmetyków należy rów­nież zwracać uwagę na kolor ubrania. Na przykład przy fioletowej sukni usta nie powinny być koralowe i na odwrót — przy czerwo­nym ubiorze nie należy używać szminki w odcieniu amarantu. Podział twarzy pionowy. Rozróżnia się twarze owalne (o regularnym owalu), okrągłe, podłużne (o wydłużonym owalu), kwadratowe (o szerokim czole i szerokich szczękach), trójkątne (o roz­szerzonym czole i zwężonym dole twarzy), sześciokątne (zwężonym czole i dole twarzy), trapezoidalne (o zwężonym czole i rozszerzo­nym dole twarzy). Proporcje twarzy można określić wg odpowiednio przeprowadzo­nych linii poziomych i linii pionowej. Linie poziome dzielą twarz na trzy części, od granicy włosów do nasady nosa, od nasady nosa do jego podstawy i od podstawy nosa do dolnej części brody. Twarz o regularnych rysach powinna mieć wszystkie trzy odległości równe. Pionowy podział twarzy pozwala lepiej określić asyme­trię występującą w mniejszym lub większym stopniu w każdej twa­rzy. Zwykle jej lewa połowa jest trochę mniejsza od prawej. Wymiary twarzy można sprawdzić za pomocą cyrkla rzeźbiarskie­go, mierząc ją na granicy czoła i włosów, u nasady nosa, u podstawy nosa oraz na wysokości kątów żuchwy i przenosząc kolejno na papier poszczególne wymiary. Łącząc punkty między liniami można ustalić kształt danej twarzy.

Korygowanie kształtu twarzy

Podkład. Preparatami najlepiej tuszującymi defekty skóry (piegi, plamy itp.) oraz nadającymi ładniejszy koloryt skórze są podkłady. Podkłady mogą być w kremie, paście lub płynie. Podkład dobiera się do koloru skóry. Przy jasnej cerze stosuje się podkład w tym samym odcieniu. Skóry o szarożółtym lub ziemistym zabarwieniu ożywia się różowawym podkładem. Dla cery bardzo bladej najlepszy jest odcień morelowy czy brzoskwiniowy. Czerwoność twarzy i roz­szerzone naczynia krwionośne można stuszować podkładem o odcie­niu beżowym. Za pomocą podkładów można do pewnego stopnia twarz modelować. Ciemniejszy podkład optycznie zmniejsza, jasny zaś uwypukla kształt twarzy. Technika nakładania podkładu. Podkłady w kre­mie lub płynie nakłada się małymi plamkami na całej twarzy i szyi, a potem bardzo starannie rozprowadza tak, żeby nie było różnic na granicy włosów i szyi. Podkład rozkłada się bardzo lekko (podobnie jak kremy), aby nie rozciągać i nie podrażniać skóry. Potem można go utrwalić przez lekkie ugniatanie wilgotną gąbeczką lub serwetką z ligniny. Miejsce nakładania podkładu w zależności od kształtu twarzy. W związku z tendencją korygowania urody na każdy typ twarzy podkład nakłada Się inaczej: Twarz owalna — podkład rozkłada się równomiernie na całej twa­rzy. Twarz okrągła — przyciemnia się boki. Twarz kwadratowa — przyciemnia się okolice kątów żuchwy. Twarz trapezoidalna — przyciemnia się okolice żuchwy, podob­nie jak przy twarzy kwadratowej. Twarz podłużna — rozjaśnia się okolice żuchwy i policzka w dół od kości jarzmowej oraz czoło na skroniach. Twarz trójkątna — rozjaśnia się policzki w dół od granicy oczo­dołu. Korygowanie kształtu elementów twarzy. Kształt nosa, czoła, brody i podbródka można również skorygować nieco optycznie przez odpowiednie nałożenie podkładu. Nos za szeroki — rozjaśnia się środkową linię, a przyciemnia boki, aby uzyskać wrażenie zwężenia (dla ułatwienia można obrysować środkową linię jasno brązowym ołówkiem). Twarz sześciokątna — ko­rygowanie owalu twarzy podkład jasny podkład jasny Nos za długi — przyciemnia się na czubku, przez co uzyskuje się efekt skrócenia. Nos mały i krótki — cały pokrywa się jasnym podkładem dla wyeksponowania. Spiczasta broda — przyciemnia się ją dla „cofnięcia”. Cofnięta broda — rozjaśnia się brodę, przyciemnia się podbródek. Podwójny podbródek — przyciemnia się skórę od brody do kości gnykowej.Czoło zbyt wypukłe — przyciemnia się je dla uzyskania efektu zmniejszenia. Czoło wąskie i małe — nakłada się na nie jasny podkład dla uwy­puklenia. Przy korygowaniu twarzy podkładami należy pa­miętać o dokładnym ścieniowaniu ciemnego podkładu, aby nie było wyraźnej granicy między nim i resztą twarzy. Róż. Róż stosuje się w kremie (tłusty) albo w proszku czy kamie­niu (suchy). Różu tłustego używa się przy skórach suchych i normal­nych, różu suchego przy cerze tłustej. Róż tłusty rozprowadza się na uprzednio nałożony krem lub podkład. Twarz owalna — akcentuje się różem powierzchnię od kości po­liczkowych do oczu. Twarz okrągła — róż nakłada się pod oczami na środku policz­ków. Twarz kwadratowa — róż nakłada się pod oczami na kościach jarzmowych, lekko rozprowadzając go na boki. Twarz trapezoidalna — róż nakłada się podobnie jak przy twarzy kwadratowej, tylko bliżej oczu. Twarz podłużna — róż nakłada się na kości policzkowe na środku policzków. Twarz trójkątna — rozprowadza się róż od kości policzkowych ku skroniom i trochę w dół. Twarz sześciokątna — róż nakłada się na częściach policzkowych kości jarzmowych i rozprowadza się w kierunku skroni. Sposób nakładania różu. Róż tłusty rozprowadza się na uprzednio nałożonym kremie lub podkładzie. Nakłada się pędzel­kiem kilka plamek różu wielkości około 1 mm2 i lekko rozciera pal­cami tak, aby nie było wyraźnie odcinających się granic od skóry policzków. Po nałożeniu różu twarz pudruje się. Róż suchy nakłada się na puder. W tym celu przed nałożeniem różu pudruje się twarz — grubiej na policzkach. Następnie nabiera się trochę różu pędzlem i starannie rozprowadza tak, aby nie było ani plam, ani ostro odcinających się granic. Zamiast różu można użyć ciemnego pudru odpowiednio dobranego do karnacji. Puder. Puder może być w proszku lub w kamieniu. Twarz zwykle pudruje się po nałożeniu kremu lub podkładu. Przed użyciem pudru ciemnego, który stosuje się w celu nadania odpowiedniego kolorytu skórze, należy twarz wypudrować najpierw pudrem jasnym. Puder ciemny użyty bez pudru jasnego pozostawia ciemne smugi na twarzy. Technika nakładania pudru w kamieniu. Pu­der w kamieniu nakłada się wilgotną gąbeczką, która nie powinna być ani zbyt sucha, ani zbyt mokra. W pierwszym wypadku skóra będzie za cienko pokryta, w drugim — pokryta zbyt grubo i będzie wyglądała nienaturalnie. Technika nakładania pudru sypkiego. Pudrować można za pomocą waty lub aksamitnego puszka. Pudrowanie zaczy­na się od brody, przechodząc stopniowo na policzki, nos i czoło. Watą pudruje się w ten sposób, że na płaski krążek waty o średnicy mniej więcej 6 cm nasypuje się trochę pudru, krążek zwija się w luźną kulkę i lekko nim uderza o skórę. W ten sposób puder delikatnie skórę matuje, a nie pyli. Jeżeli do pudrowania używa się puszka z aksamitu, to na środek puszka sypie się trochę pudru, następnie składa się puszek na pół, rozciera puder, ponownie puszek rozkłada i pudruje nim twarz przy­kładając do skóry miejsce koło miejsca.

Makijaż brwi, oczu i ust

Brwi. Brwi są ważnym akcentem urody, dodają twarzy dużo wy­razu. Brwi o linii łagodnego łuku odmładzają twarz, nadają jej po­godny wygląd. Brwi proste poziome, dość gęste i szerokie, dodają twarzy surowości. Brwi opadające na powieki w ze­wnętrznych kątach oczu nadają twarzy wyraz smutny. Stanowi ją odległość punktów BC zawarta między linią AB przeprowadzoną od zewnętrznej strony skrzydełka nosa do wewnętrz­nego kąta oka i od zewnętrznej strony skrzydełka nosa do zewnętrznego kąta oka. Najwyżej położony punkt brwi D powinien znajdo­wać się na prostej pionowej przechodzącej przez źrenicę oka. Pra­widłowa odległość brwi od oka powinna być równa (przy otwartym oku) średnicy tęczówki. Linia brwi korzystna przy danym kształcie twarzy Twarz owalna — brwi w kształcie łagodnego łuku. Twarz okrągła — brwi lekko uniesione ku górze, na końcu trochę zaokrąglone. Twarz kwadratowa — brwi dość długie w kształcie łagodnego łuku. Twarz trapezoidalna — brwi oddalone od nasady nosa poza gra­nicę brwi prawidłowych, dość długie, w kształcie łagodnego łuku. Twarz podłużna — brwi o linii prostej, oddalone od nasady nosa poza granicę brwi prawidłowych. Twarz trójkątna — brwi na zewnątrz uniesione ku górze, nie przekraczające prawidłowej długości. Twarz sześciokątna— brwi trochę mniej uniesione niż przy trój­kątnej. Korygowanie kształtu brwi. Brwi różnią się kształ­tem, gęstością, grubością, kolorem. Korygowanie brwi polega na na­dawaniu im odpowiedniego kształtu, długości i szerokości. Korektę brwi rozpoczyna się od ustalenia ich długości. Wykonuje się to za pomocą ołówka, przykładając go wzdłuż linii AB , a następnie AC i wyznaczając w ten sposób prawidłową długość brwi (odległość BC). Koryguje się ich kształt za pomocą pesety. Przygotowując brwi do epilacji, sczesuje się je szczoteczką do góry, następnie w kierunku zewnętrznego kąta oka. Dla ułatwienia epilacji, w wypadku brwi o bardzo nieregularnym zarysie, można narysować żądany kształt ołówkiem. Wykonuje się to następująco: rysuje się linię poziomą od nasady brwi do ich końca, ustala od­ległość brwi od oka, rysuje kontury brwi i dopiero potem wykonuje epilację, uzależniając ją od kształtu brwi i twarzy (technika wyko­nania epilacji została opisana w rozdziale Pielęgnacja i upiększanie oprawy oczu). Epilacja w zależności od naturalnego kształ­tu brwi Brwi o zbyt ostrym łuku — usuwa się włoski w miejscu, gdzie górny brzeg tworzy zbyt ostry łuk oraz u nasady brwi i uzupeł­nia się dolny brzeg brwi ołówkiem. Brwi opadające — epiluje się część zewnętrzną bliżej zewnętrz­nego kąta oka i dorysowuje brakujące włoski ołówkiem. Brwi proste — epiluje się część środkową wewnętrzną, a część zewnętrzną koryguje. Brwi rzadkie — rysuje się żądany kształt ołówkiem. Kolor ołówka powinien być jak najbardziej zbliżony do natural­nej barwy brwi. Kolor brwi natomiast powinien być jak najbardziej zbliżony w odcieniu do koloru włosów, ciemniejszy, a czasem trochę jaśniejszy od włosów. Zbyt ciemne brwi twarz postarzają i dodają jej ostrości. Bardzo jasne — czynią twarz mniej wyrazistą. Technika malowania brwi. Brwi, w zależności od gę­stości, maluje się dwojako: jeśli są gęste, pociąga się lekko ołówkiem powierzchnię włosków i następnie lekko szczotkuje szczoteczką, roz­prowadzając równomiernie ołówek. Przy brwiach rzadkich łuk trzeba wypełniać ołówkiem (rysuje się kreski imitujące włoski). Potem brwi lekko szczotkuje, zbierając w ten sposób nadmiar ołówka, przez co rysunek brwi wygląda bardziej naturalnie. Oczy. Malowanie oczu ma na celu poprawienie rysunku oka. Za idealne uważa się oko podłużne, w kształcie migdała. Dlatego robiąc makijaż oka powinno się w miarę możliwości nadać mu kształt możli­wie najbardziej zbliżany do idealnego. Preparaty do malowania. Są to szminki do powiek i tusze do rzęs. Szminki do powiek używane z umiarem podkreślają kolor oczu i dodają im blasku. Nakłada się je za pomocą pędzelka. Szminki te mogą być w kremie, płynie, kamieniu, sztyfcie. Stosuje się w kolo­rze tęczówki lub dobrane do koloru ubrania. Tusze do rzęs mogą być w kamieniu lub kremie. Malując rzęsy tuszem w kamieniu trzeba zwilżyć szczoteczkę, nabrać trochę tuszu i posmarować rzęsy od nasady w górę. Czynność tę należy powtó­rzyć kilkakrotnie, robiąc krótkie przerwy między jednym nałożeniem tuszu a drugim, aby rzęsy trochę obeschły. Rzęsy pomalowane w ten sposób staną się grubsze i wydłużą się. Jeśli natomiast od razu na­łoży się zbyt grubą warstwę tuszu — posklejają się i powstaną na nich grudki. Tuszem w kremie maluje się podobnie, nie trzeba tylko zwilżać szczoteczki. Kreski nad rzęsami robi się pędzelkiem lub dobrze zatemperowanym ołówkiem. Korygowanie kształtu oczu.Oczy w kształcie migdałów. Zarysowuje się naturalny kształt, podkreślając dyskretnie linię oka, lekko ją przedłużając i cieniu­jąc część zewnętrzną oka. Tusz nakłada się równomiernie na całe rzęsy.

Oczy w kształcie migdałów

Oczy okrągłe. Należy złagodzić linię okrągłą, przedłużając linię po­wieki górnej od jej najwyższego punktu w kierunku zewnętrzne­go kąta oka. Lekko podkreśla się dolną powiekę. Na powiekę gór­ną nakłada się cienie w kolorze ciemniejszym, lekko przedłużając w kierunku zewnętrznego kąta oka. Oczy okrągłe. Oczy wypukłe. Zaznacza się całą linię górnej powieki, nakładając ciemne cienie i wychodząc nieco poza linię załamania powieki. Przestrzeń pod brwiami i dolną powieką rozjaśnia się. W wypad­ku, gdy dolna powieka jest trochę opuchnięta, miesza się podkład nałożony na twarz z tą samą szminką do powiek, jaka nałożona jest na górną powiekę. Rzęsy mocno tuszuje się. Oczy wypukłe. Oczy głęboko osadzone.Oczy głęboko osadzone. Oczy głęboko osadzone uwypukla się, roz­jaśniając przestrzeń wokół nich bardzo jasną szminką. Przedłużyć oko można za pomocą kreski na dolnej powiece, przeciągając ją od środka powieki w kierunku zewnętrznego kąta oka. Wrażenie przedłużenia można również osiągnąć przez akcentowanie ze­wnętrznego kąta oka jasną szminką dostosowaną do koloru oczu. Rzęsy podkreśla się w zewnętrznym kącie oka. Oczy z opadającymi kącikami. Należy przedłużyć kreskę na gór­nej powiece możliwie jak najdalej i w ten sposób, żeby złagodzić linię opadającą. Cienie na powiekach powinny być dobrane do koloru oczu. Przestrzeń pod brwiami rozjaśniona jasnymi pastela­mi. Rzęsy lekko wytuszowane. Oczy z opadającymi kącikami. Oczy zbyt blisko osadzone. Przy oczach zbyt blisko osadzonych należy powiększyć odległość między brwiami przez odpowiednie usunięcie niepotrzebnych włosków. Podkreśla się zewnętrzne kąty oczu za pomocą szminki do powiek i kreski przedłużającej oko, od jego połowy w kierunku zewnętrznego kąta. Przy nasadzie nosa nakłada się trochę jasnej szminki. Rzęsy mocno tuszuje się w zewnętrznym kącie oka. Oczy zbyt blisko osadzone. Oczy zbyt oddalone od siebie.Oczy zbyt oddalone od siebie. Podkreśla się górną powiekę, nie przedłużając jej na zewnątrz. Powieki górne cieniuje się ciemniej­szymi pastelami, akcentując przy wewnętrznym kącie oka. Brwi przedłuża się (w razie potrzeby) bliżej nasady nosa. Oczy z opadającymi powiekami. Brwi podnosi się możliwie jak naj­wyżej. Kresek na górnej powiece nie rysuje się, ponieważ będą niewidoczne. Na powieki nakłada się jasne cienie. Przestrzeń mie­rzy załamaniem powieki górnej a brwiami lekko przyciemnia się, rzęsy mocno tuszuje.