1

2

3

4

5

 

Rozcieranie kręgosłupa

Rozcieranie. Rozpoczyna się je od podstawy czaszki, trze­ma środkowymi palcami rozcierając okolice wyrostka sutkowego i mięśnie podpotyliczne, następnie górną część mięśnia czworobocz­nego w kierunku barków i stopniowo schodzi się niżej, rozcierając plecy od kręgosłupa w kierunku dołów pachowych Potem,Ugniatanie górnej części mięśnia czworobocznego rozcierając kciukami ruchem mijanym kręgi od podstawy czaszki, schodzi się do 6—7 kręgu piersiowego. Ugniatanie mięśnia czworobocznego. Inny rodzaj rozcierania kręgów polega na tym, iż kciuk lewej ręki przesuwa się wzdłuż kręgosłupa, prawej zaś — wykonuje ruchy kółeczkowe . W dalszym ciągu masażu rozciera się mięśnie ruchami kółeczkowymi od podstawy czaszki po obu stronach kręgo­słupa, obydwiema rękami jednocześnie, do 6 kręgu piersiowego, a na­stępnie kciukami obu rąk ugniata się i jednocześnie przepycha od 6 kręgu piersiowego po obu stronach kręgosłupa w kierunku dołów nadobojczykowych. Ugniatanie. Ugniata się górną część mięśnia czworoboczne­go, poczynając od górnego jego przyczepu. Obejmuje się go odbydwoma rękami, ugniatając nimi jednocześnie. Robi się to następu­jąco: kciuki obydwu rąk układa się na mięśniu po stronie grzbietowej tułowia, pozostałe palce po stronie obojczykowej i ugniata ruchem mijanym, posuwając się w kierunku barku. Następnie wy­konuje się ruchy dwoma rękami jednocześnie przesuwając się od kręgosłupa w kierunku dołu pachowego. Dotyczy to najpierw prawej, potem lewej strony górnej części mięśnia czworobocznego. Oklepywanie. Dalszą czynnością masażu tylnej części szyi i pleców jest oklepywanie. Oklepuje się mięsień czworoboczny, wy­konując ruch siekania najpierw łokciową stroną dłoni, obiema rę­kami jednocześnie, następnie półzamkniętymi dłońmi, tzw. „łyżecz­ką”, potem przechodzi się do oklepywania „miotełką”. Wykonuje się to uderzając lekko grzbietową stroną swobodnie rozstawionych pal­ców obydwu rąk na przemian. Na zakończenie stosuje się ruchy końcowe uspokajaj ąc e, które polegają na wykonywaniu ruchu rozcierająco ugniatają­cego w miejscu, jednocześnie trzema palcami obu rąk (drugim, trzecim, czwartym), ruchem kółeczkowym w rytmie do 3. Zaczyna się od wyrostków sutkowych i posuwając się stopniowo po zewnętrznej krawędzi mięśnia mostkowo obojczykowo sutkowego (wzdłuż prze­biegu węzłów chłonnych szyjnych) schodzi się do dołów nadobojczykowych. Ruch ten powtarza się 4 razy. Potem od podstawy czaszki tuż przy kręgosłupie schodzi się do siódmego kręgu szyjnego, a na­stępnie wzdłuż górnej krawędzi mięśnia czworobocznego w kierunku obojczyka. Powtarza się to 4 razy. Z kolei masaż wykonuje się od drugiego kręgu piersiowego w kierunku ramienia a następnie dołów nadobojczykowych. Od 3 do 6 kręgu piersiowego masuje się w kie­runku ramion. Powtarza się to 4—5 razy. Po tym pierwszym etapie następuje „przepychanie”. Wykonuje się je obiema rękami w kierunku obojczyka ruchem podobnym do ugniatania, najpierw z lewej, potem z prawej strony kręgosłupa. Ruch ten daje pacjentowi uczucie rozluźnienia i odprężenia. Na zakończenie wykonuje się głaskanie, jak na początku. Masaż twarzy wykonuje się wraz z masażem szyi. Trwa on pd 5 do 15 minut, zależnie od grubości i elastyczności skóry, stopnia napięcia mięśni, grubości podściółki tłuszczowej i aktualnych wskazań. Zaobserwowano, że masaż szerokiego mięśnia szyi ku dołowi (od ucha w kierunku obojczyka) nie dawał pożądanych rezultatów, a na­wet powodował powstawanie zmarszczek i fałdów na szyi. Dlatego masaż, a szczególnie ruch głaskania, wykonuje się od mostka w kie­runku wyrostków sutkowych. Na twarzy, podobnie jak i na szyi, unika się wszystkich ruchów przesuwających skórę do dołu. Głaskanie. Masaż rozpoczyna się głaskaniem. Najpierw gła­szcze się mięsień szeroki szyi (piatysma). Poczynając od mięśnia piersiowego, przesuwa się na przemian obie dłonie ku górze w kie­runku żuchwy. Ręce muszą być elastyczne w przegubach. Obejmuje się nimi miękko najpierw lewą, potem prawą stronę szyi. Następnie masuje się część środkową szyi (bardzo lekko w dolnej części z uwagi na tarczycę) i mięśnie pod brodą. Z kolei ruchy przenosi się na mięsień bródkowy (mentalis), który masuje się na przemian palcami wskazującymi w kierunku mięśnia okrężnego ust Masując mięsień okrężny ust (orbicularis oris), palcami lewej ręki podtrzymuje się brodę, a środkowym palcem prawej ręki gładzi się go ruchem okrężnym. Głaskanie policzków rozpoczyna się od kąta mst i wykonuje wzdłuż przebiegu mięśni jarzmowych (zygomaticus maior i zygomaticus minor) w kierunku policzkowej części kości jarzmowej, a następnie od kąta ust wzdłuż mięśni śmiechowych (risorius) i po­liczkowych (bttccinator) — do powięzi przyuszniczej. Z kolei ruch przenosi się na mięśnie żwacze (masseter), masując od kątów żuchwy w kierunku łuków jarzmowych. Głaskanie fałdu nosowopoliczkowego zaczyna się trzecimi i czwartymi palcami obu rąk od mięśnia obniżacza kąta ust (depressor anguli oris) wzdłuż dźwigacza kąta ust (levator anguli oris), mięśnia dźwigacza wargi górnej (levator labii superioris), dźwigacza wargi górnej i skrzydełek nosa (levator labii superioris alaeąuenasi) aż do wewnętrznego kąta oka. Głaskanie to wykonuje się ruchem mijanym. W dalszym ciągu środkowymi palcami obu rąk gładzi się na przemian mięsień prosty nosa (procerus) od środka grzbietu nosa w kierunku czoła. Mięśnie marszczyciele brwi (corrugator super ciii) masuje się od nasady nosa w kierunku skroni. Dalej przechodzi się na mięśnie okrężne oczu (orbicularis oculi). Masuje się je trzecimi i czwartymi palcami, zaczynając od wewnętrznego kąta oka, po łuku brwiowym, wracając dołem do punktu wyjścia. masuje się całymi dłońmi od brwi w kierunku czepca ścięgnistego i mięśnia skroniowego (temporalis). Ten kierunek głaskania daje uczucie odprężenia, uspokojenia, ponieważ uwzględnia przebieg ner­wów i działa przez to kojąco na system nerwowy. Rozcieranie. Punktem wyjściowym do rozcierania jest gła­skanie. Mięśnie czołowe rozciera się ruchami mijanymi wzdłuż włó­kien mięśniowych czołowych. Palce drugi, trzeci i czwarty ustawia się równolegle stroną grzbietową do siebie i rozciera się całe czoło miejsce koło miejsca. Dalej wykonuje się rozcieranie kółeczkowe trzecimi i czwartymi palcami obu rąk jednocześnie, od środka czoła w kierunku skroni. Następnie rozciera się mięśnie mar­szczące brwi od środka czoła w kierunkach zewnętrznych kątów oczu. Z kolei przechodzi się na mięsień prosty nosa. Lewą ręką dru­gim i trzecim palcem przytrzymuje się skórę na czole i na nosie, środkowym zaś palcem prawej ręki rozciera się mięsień prosty ru­chem kółeczkowym. Dalej masuje się mięśnie okrężne oczu, gładząc je środkowymi palcami obydwu rąk po łukach brwiowych do zewnętrznych kątów oczu, następnie zaś od zewnętrznych kątów roz­cierając czwartymi palcami ruchem kółeczkowym w kierunku kątów wewnętrznych. Rozcieranie nosa zaczyna się od jego nasady, a potem grzbietu. Ruchami kółeczkowymi schodzi się na boki. Wykonuje się to palcami środkowymi.

Głaskanie mięśni jarzmowych

Mięsień okrężny ust rozciera się środkowymi palcami obu rąk, wykonując ruchy kółeczkowe od środka w kierunku zewnętrznych Rozcieranie mięśnia bródkowego kątów ust, po czym drugi i trzeci palec obu rąk umieszcza się pod brodą, a kciukami na przemian rozciera się mięsień bródkowy (mentalis) od przyczepu skórnego w kierunku żuchwy, do przy­czepu na łękach zębodołów siekaczy i kłów. Po masowaniu mięśnia bródkowego wraca się wzdłuż mięśnia obniżacza kąta ust dokącików ust i drugimi, trzecimi i czwartymi palcami rozciera się ruchami kółeczkowymi mięśnie jarzmowe od kątów ust do części po­liczkowych kości jarzmowych. Wraca się do kącików ust (nie odry­wając rąk od twarzy, lecz bez widocznego przesuwania skóry) i dalej posuwa wzdłuż mięśnia śmiechowego i policzkowego od kącików ust w kierunku powięzi przyuszniczej, po czym znów wraca do kącików ust i po mięśniach obniżaczach kątów ust, rozcierając mięśnie żuchwowognykowe, przechodzi się do rozcierania mięśni żwaczy. W dalszym ciągu masuje się kółeczkami — od kątów żuchwy w kie­runku mięśni skroniowych i następnie wraca się do kątów żuchwy, po czym, przechodząc na podbródek, masuje się, począwszy od kątów żuchwy, górną część mięśnia szerokiego szyi, mięśnie dwubrzuścowe (digastricus) i rylcowognykowe (stylohyoideus), potem bródkowognykowe (geniohyoideus) i żuchwowognykowe (mylohyoideus). Wraca się ponownie, ciągle masując, do kątów żuchwy, a następnie rozciera drugimi, trzecimi i czwartymi palcami obu rąk, ruchami kółeczkowymi okolice przyuszne i wyrostki sutkowe, stop­niowo schodząc wzdłuż mięśni mostkowo obojczykowo sutkowych w kierunku przyczepów obojczykowych i mostkowych. Gruczołu tarczowego nie rozciera się! Z kolei rozciera się mięsień piersiowy — w kierunku ramion. Na mięśniu mostkowo sutkowo obojczykowym można dodatkowo wykonać rozcieranie mocniejsze. W tym celu palce drugi, trzeci i czwarty obydwu rąk ustawia się równolegle do siebie stroną paznokciową paliczków i rozciera opu­szkami ruchem mijanym, poczynając od wyrostka sutkowego w kie­runku przyczepów obojczykowo mostkowych. Ugniatanie. Punktem wyjściowym jest tu mięsień mostkowo sutkowo obojęzykowy. Ugniatanie należy zacząć od wyrostka sutkowego, wykonując je kciukami i zgiętymi palcami wskazujący­mi. Ujmujemy mięsień obydwoma palcami i — uciskając — prze­suwamy jednocześnie palce w kierunku przyczepów obojczykowo mostkowych. Wykonując powyższy ruch należy zwrócić uwagę, aby nie uciskać gruczołu tarczowego. Dlatego ruch ten powinien być w miarę elastyczny, intensywniejszy na zewnętrznych krawędziach mięśni. Potem następują kolejne etapy ugniatania. Ugniatanie fałdu nosowo policzkowego wykonywane jest drugimi i trzecimi palcami, poczynając od obniżacza kąta ust w kierunku wewnętrznego kąta oka; należy przy tym uważać, aby nie ciągnąć skóry do dołu.Następnym ruchem jest ugniatanie nożycowe zaczyna się je drugimi i trzecimi palcami, przy czym główną pracę spełniają palce trzecie. Ugniata się wzdłuż obniżacza ust poprzez dżwigacz kąta ust, dżwigacz wargi górnej i dżwigacz wargi górnej i skrzydełek nosa — w kierunku wewnętrznego kąta oka. Ugniatanie mięśni fałdu nosowo policzkowego.Ugniatanie na policzkach wykonuje się tą samą techniką, naj­pierw wzdłuż przebiegu mięśni jarzmowych od kątów ust w kierunku skroni, następnie wzdłuż przebiegu mięśni śmiechowych i policzko­wych, od kąta ust w kierunku ucha i dalej wzdłuż mięśni żwaczy od kątów żuchwy w kierunku skroni.Ruch ten powinien być elastyczny i jednocześnie wnikliwy. Wy­konywany zbyt powierzchownie nabiera charakteru „szczypania” a nie ugniatania.

Ugniatanie

Ugniatanie mięśni nosowych (nasales) wykonuje się jednocześnie kciukami obydwu rąk zaczynając od grzbietu i nasady nosa, stopniowo, schodząc na boki w kierunku policzków; palce wska­zujące umieszcza się w, tym czasie pod brodą. Ugniatanie mięśnia okrężnego ust wykonuje się palcami wskazu­jącymi i środkowymi obu rąk, ugniatając od środka ust w kierunku ich zewnętrznych kątów. Mięśnie czołowe ugniata się niezbyt silnie drugimi, trzecimi i czwartymi palcami od brwi w kierunku czepca ścięgnistego i skroni. Oklepywanie ruchem „szczypanym”. Ruch ten musi być bardzo elastyczny, „wchodzący” we wszystkie zagłębienia. Należy unikać mocnego przyciskania do wystających miejsc na twarzy (np. na kościach jarzmowych) i wykorzystywać raczej części dłoni bardziej umięśnione (okolice kłębu kciuka lub kłębu palca małego). Ugniatając, dłonie układa się pod żuchwą i ugniata od brody w kierunku uszu, rękami obejmując całą żuchwę i mięśnie podbródka. Czwarte i piąte palce umieszcza się pod brodą na krawędzi żuchwy, drugimi i trzecimi ugniata się kolejno od mięśnia bródkowego wzdłuż mięśni śmiechowego i policz­kowego — w kierunku uszu. Następnie od kątów ust — wzdłuż mięśni jarzmowych. Wzdłuż fałdu nosowo policzkowego, trzecimi i czwartymi palcami w kierunku wewnętrznych kątów oczu. Mięśnie okrężne oka i mięśnie czołowe ugniata się czterema palcami obu rąk. Ruch ten prawidłowo wykonany można stosować nawet przy bardzo wiotkich powłokach skórnych, ponieważ nie powoduje roz­ciągania skóry, daje natomiast dość szybko przekrwienie tkanek. Oklepywanie. Można je wykonywać opuszkami palców. Oklepywanie twarzy zaczyna się od podbródka. Trzecimi i czwarty­mi palcami obu rąk na przemian oklepuje się od środka podbródka w kierunku kątów żuchwy i z powrotem. Dłonie luźne w przegu­bach wykonują ruchy wahadłowe. Następnie oklepuje się trzecimi i pierwszymi palcami obu rąk ruchem „szczypanym” , który jednak nie ma nic wspólnego ze szczypaniem; po prostu uderza się opuszkami obydwu palców jednocześnie. Wykonuje się go wzdłuż obniżacza kąta ust, dźwigaczy kąta ust i dźwigaczy wargi górnej oraz od kątów ust — wzdłuż przebiegu mięśni jarzmowych i mięśni śmiechowych. Żwacz oklepuje się od kąta żuchwy w kierunku skro­ni i z powrotem. Następnie oklepuje się mięśnie sutkowo obojczykowo mostkowe przechodząc aż na górną część mięśni piersiowych. Potem następuje oklepywanie ruchem „fortepianowym” mięśni okrężnych oczu, czołowych, znowu okrężnych oczu i dalej — wzdłuż przebiegu mięśni jarzmowych, śmiechowych, żwaczy, wzdłuż fałdu nosowo policzkowego i mięśnia okrężnego ust oraz podbródka i mię­śni mostkowo sutkowo obojczykowych. Oklepywanie kończy się na mięśniach piersiowych. Wibracja. Ruch wibrowania należy zaczynać od szyi. Dłonie układa się lekko na szyi, palce skierowane trochę ukośnie w dół w kierunku mostka. Wprowadzając ręce w ruch wibrowania masuje się: od środka szyi, trochę ukośnie w kierunku wyrostków sutko­wych od mostka wzdłuż mięśni mostkowo sutkowo obojczykowych w kierunku wyrostków sutkowych od kątów ust — wzdłuż przebiegu mięśni jarzmowych, a potem wzdłuż mięśnia śmiechowego wzdłuż żwaczy od kątów żuchwy do skroni wzdłuż fałdu nosowo wargowego (środkowym i czwartym pal­cem) mięsień okrężny ust; ustawia się 4 palce prawej ręki nad górną wargą i wprowadza rękę w ruch wibrowania (nie przesuwając jej), tę samą czynność powtarza się pod dolną wargą, a potem na mięśniu bródkowym z tą różnicą, że na mięśniu bródkowym wystarczy wibracja dwoma środkowymi palcami mięsień okrężny oka — opuszkami trzeciego i czwartego palca obu rąk jednocześnie od wewnętrznego kąta oka po łuku brwio­wym i na powrót do wewnętrznego kąta oka mięśnie czołowe — od łuków brwiowych w kierunku czepca ścięgnistego od zewnętrznego kąta oka w kierunku mięśnia Skroniowego. Zamiast wibracji ręcznej można stosować masaż wibratorem. Ruchy końcowe uspokajające. Ruchy uspokajające wykonuje się drobnymi ruchami kółeczkowo ugniatającymi, zbliżo­nymi do rozcierania połączonego z ugniataniem, wzdłuż naczyń limfatycznych w kierunku węzłów chłonnych. Ruch ten jest zbliżony do rozcierania, ponieważ składa się z poszczególnych ruchów kółeczkowych. Różnica polega na silniejszym ucisku i zatrzymywaniu się przy każdym ruchu. Masowanie ruchami uspokajającymi twarzy zaczyna się od podbródka. Wykonuje się je trzecimi i czwartymi palcami. Układa się je pod brodą i masuje ruchami kółeczkowo ugniatającymi, zaczy­nając” od środka podbródka wzdłuż węzłów chłonnych podżuchwowych w kierunku kątów żuchwy i dalej wzdłuż węzłów chłonnych szyi w kierunku kątów żylnych. Potem masaż wykonuje się w na­stępującym porządku: od wyrostków sutkowych wzdłuż węzłów chłonnych szyjnych w kierunku dołów nadobojęzykowych (ruch powtarza się 3 razy) od środka mięśnia bródkowego po obniżaczu kąta ust do węzłów chłonnych podżuchwowych od środka górnej wargi w kierunku żuchwy po obniżaczu kąta ust od nosa wzdłuż przebiegu naczyń limfatycznych w kierunku gru­czołów podżuchwowych nos, kółeczkami wykonywanymi trzecimi palcami od grzbietu nosa na boki; wykonuje się je nie ruchem łańcuszkowym jak przy rozcieraniu, ale jako osobne ruchy z oderwaniem; od grzbietu nosa można wykonać 3 kolejne ruchy w kierunku policzków, a na nosie łącznie 9 ruchów; dodatkowo wykonuje się ugniatanie kciu­kami policzki, od nosa w kierunku uszu ugniatanie łuku brwiowego; wykonuje się je pierwszym, drugim i trzecim palcem, poczynając od nasady nosa w kierunku skroni (pierwszy palec — kciuk — umieszcza się nad brwią, drugi pa­lec — wskazujący — pośrodku, trzeci palec — środkowy — poza brwią) od środka czoła w kierunku skroni (w dalszym ciągu ruchami kółeczkowymi drugimi, trzecimi i czwartymi palcami) od skroni wzdłuż węzłów chłonnych przyusznych, potem szyjnych w kierunku dołów nadobojęzykowych. Głaskanie końcowe powinno się wykonywać delikatnie szczególnym uwzględnieniem okolic oczu, czoła i skroni, przede wszystkim w miejscu ujścia nerwów nadoczodołowych. Masaż tych miejsc ma działanie kojące, uspokajające. Kończy się go ruchem „hipnotyzerskim”. W tym celu lekko ugięte dłonie układa się na twarzy i chwilę zatrzymuje. Końce palców opiera się na żuchwie, a nasadę dłoni na czole, lekko i wolno przesuwa się ręce na zewnątrz w kierunku uszu, odrywając minimalnie, na przemian, raz brzegi dłoni, raz opuszki palców. Ruch powtarza się 4—5krotnie, kończąc go w okolicach przyusznych. Masaż okolicy oczu. Masowanie okolic oczu można wykonywać dodatkowo, między poszczególnymi ruchami masażu, najlepiej po oklepywaniu i przed wibracją. Przy masażu okolic oczu wykonuje się kolejno następujące ruchy: Głaskanie mięśni okrężnych oczu. Wykonuje się trzecim i czwartym palcem, zaczynając od wewnętrznego kąta oka, po łuku brwiowym, do wewnętrznego kąta oka (3—4 razy). Rozcieranie mięśni okrężnych oczu. Rozpoczyna się od gła­skania po łuku brwiowym w kierunku, skroni, po czym od zewnętrz­nego kąta oka zaczyna się rozcieranie ruchem kółeczkowym czwar­tym palcem. Doprowadza się rozcieranie do wewnętrznego kąta oka i wraca głaskaniem po łuku brwiowym. Ruch ten powtarza się kil­kakrotnie. Rozcieranie kółeczkami zewnętrznych kątów oczu. Drugim i trzecim palcem lewej ręki przytrzymuje się lekko skórę w ten sposób, że palec wskazujący opiera się na brwi, środkowy na kości jarzmowej. Środkowym palcem prawej ręki rozciera się ruchem kółeczkowym w kącie zewnętrznym oka — najpierw oka prawego, potem lewego. Lekkie ugniatanie wokół oczu czwartymi palcami rąk. Oklepywanie ruchem fortepianowym wokół oczu. Wibracja — wykonuje się ją drugimi, trzecimi i czwartymi palcami, które układa się równolegle, przy czym drugi palec umie­szcza się na górnej krawędzi oczodołu, trzeci na gałce ocznej, czwar­ty na dolnej krawędzi oczodołu. Palce powinny być lekko ugięte, ułożone miękko, szczególnie palec środkowy (tak, żeby nie uciskał gałki). Lekko wibrując, przesuwa się ręce w kierunku skroni. Na­stępnie opuszkami czterech palców obu rąk wykonuje się ruchy wi­bracyjne wokół mięśni okrężnych oczu. Głaskanie końcowe — jak na początku. Przy masażu okolic oczu należy pamiętać, że wszystkie ruchy muszą być delikatne, uspokajające, nie wolno skóry w tej okolicy, rozciągać ani mocno uciskać. Niedopuszczalny jest również silny ucisk na gałki oczne, ponieważ znosi to uspokajające działanie ma­sażu.

Masaże kosmetyczne

Masaż dr Julii Świtalskiej Fularskiej i masaż Marii Kasperskiej (właścicielek dwóch najbardziej znanych szkół kosmetycznych w Pol­sce). Jest on podobny w swojej metodzie, różni się tylko sposobem wykonania poszczególnych ruchów. Metoda ta polega na masowaniu twarzy odcinkami: zaczynając od czoła, stopniowo przechodząc na okolicę oczu, potem policzków, na okolicę ust, podbródka, kończąc na opracowaniu szyi, przy czym na wszystkich tych miejscach wykonuje się kolejne ruchy masażu klasycznego. Masaż higieniczno kosmetyczny Kartamiszewa i Arnolda. Masaż ten uwzględnia anatomię i fizjologię mięśni oraz naczyń krwionoś­nych. Autorzy, jako jedni z pierwszych wprowadzają przed masażem twarzy wstępne opracowanie tylnej okolicy szyi i ramion. Widoczny efekt kosmetyczny w postaci lepszego ukrwienia i odprężenia skóry twarzy występuje już po wykonaniu tej części masażu. Intensywność zabiegu autorzy uzależniają od elastyczności skóry i mięśni, zaleca­jąc tym delikatniejszy masaż, im bardziej wiotka jest skóra i mięśnie. Masaż ten wg autorów zapobiega szybkiemu starzeniu się skóry oraz spełnia rolę gimnastyki wyrównawczej niektórych mięśni. Masaż dr Emila Voddera. Masaż ten został nazwany przez autora „drenażem limfatycznym” (Le drainage limfatiąue). Nazwę tę uza­sadnia on następująco: „Organizm ludzki zawiera tylko 30% części stałych. Można więc ciało człowieka porównać do dużego stawu z pływającymi w nim komórkami, które chcemy odwodnić. Działamy przy pomocy specjalnej techniki drenażu naczyń limfatycznych”. Każdy odcinek ciała ludzkiego musi tu być opracowywany oddziel­nie: głowa, szyja, ręce, nogi. Gruczoły limfatyczne należy traktować jako śluzy poszczególnych odcinków. Od dobrego prze­pływu limfy zależy zdrowie tkanek całego ciała, a więc i twarzy. Anatomia systemu limfatycznego twarzy uwzględnia podział na 3 obszary oddziaływania masażu: na przednią część szyi, na twarz, na kark i plecy. Przy masażu twarzy i szyi pacjent znajduje się w po­zycji leżącej, a przy masażu karku — siedzącej. Za pomocą drenażu odprowadza się zużyte płyny tkankowe z twarzy i otoczenia (zaczy­nając od czubka głowy) w dół w kierunku dołów podobojczykowych. Sposób przeprowadzenia masażu powinien być łagodny, wyko­nany elastycznymi rękami (rozluźnionymi w nadgarstkach). Wyko­nuje się przy tym następujące ruchy masażu — głaskanie — jako ruch wprowadzający i jednocześnie rozprowa­dzający niewielką ilość kremu, wykonywanie kółek o ucisku stopniowo wzrastającym, a następ­nie malejącym, spirale — stosuje się na szyi, ale tylko przy dobrze napiętej skórze, ugniatanie — ruchami kołowymi, głaskanie końcowe. Wszystkie ruchy stosuje się zgodnie z przebiegiem naczyń chłon­nych. Masaż twarzy metodą Jacąueta. Metoda masażu Jacąueta ma za zadanie usunięcie przez mieszenie zalegającego łoju. Masaż ten po­lega na uciskaniu brzuchami palców tkanek dających się ująć w fał­dy, a potem bardziej powierzchownie —samej skóry. Trwa on kilka minut. Daje w efekcie opróżnienie zawartości gruczołów łojowych oraz silne przekrwienie skóry. Niektórzy kosmetycy francuscy uży­wają do wykonania tego masażu szczypczyków o zakrzywionych brzegach pokrytych mankietami z kauczuku. Ze względu na możliwość naciągania skóry masaż Jacąueta (żaketowski) powinno się stosować tylko u osób bardzo młodych, o sil­nych mięśniach, ze skórą łojotokową. Masaż wykonuje się po oczy­szczeniu i zdezynfekowaniu skóry, bez kremu, po zdezynfekowaniu rąk spirytusem.

Masaż poszczególnych części ciała

Masaż ręki. Masaż rąk i stóp traktuje się jako uzupełnienie za­biegów manikiuru i pedikiuru. Składa się on z kilku etapów. Głaskanie przedramienia i palców. Obiema rękami wykonuje się głaskanie przedramienia ruchami mijanymi w kierunku łokcia, po czym, po unieruchomieniu lewą ręką kończyny, prawą wykonuje się głaskanie palców, ujmując kolejno każdy palec kciukiem i wskazu­jącym palcem (boki), a palec środkowy umieszczając pod masowa­nym palcem. Głaszcze się od końca palca ku nasadzie. Głaskanie śródręcza i nadgarstka. Grzbiet dłoni masuje się kciu­kami (pozostałe palce masażysty znajdują się pod spodem dłoni pa­cjenta), a następnie spód dłoni całą dłonią. Masuje się w kierunku nadgarstka. Rozcieranie stawów paliczków opuszką kciuka i palcem wskazu­jącym. Rozcieranie śródręcza i nadgarstka kciukami obydwu rąk, rucha­mi mijanymi. Pozostałe palce masującego znajdują się pod spodem dłoni pacjenta. Poruszanie kości śródręcza. Chwyta się dłoń pacjenta palcami obydwu rąk, kciuki na grzbiecie dłoni, reszta palców pod spodem. Lewą rękę przesuwa się do dołu, prawą ku górze i na przemian. Gimnastyka bierna. Lewą ręką podtrzymuje się rękę pacjenta ponad stawem nadgarstkowym, a prawą ręką kciukiem i palcami wskazującym i środkowym gimnastykuje się kolejno wszystkie pal­ce pacjenta, najpierw uginając je w stawach paliczków, a potem wy­konując ruch obrotowy. Następnie chwyta się za środkowy palec ręki pacjenta i wykonuje jego ręką ruch okrężny, a potem ruchy do przodu i tyłu. Kończy się głaskaniem całej dłoni od końców palców w kierunku łokcia. Masaż ramienia. Składa się z następujących po sobie czynności głaskania, ugniatania i oklepywania. W czasie zabiegu masowany siedzi z opartymi plecami, zwrócony bokiem do masującego. Maso­wana kończyna jest lekko zgięta w łokciu i odwiedziona od tułowia. Głaskanie. Zginacze prawego ramienia masuje się prawą ręką. Głaskanie rozpoczyna się od łokcia. Kciuk przesuwa się po zewnętrz­nym rowku mięśnia dwugłowego (bicepsu), a reszta palców wzdłuż rowka wewnętrznego mięśnia dwugłowego. Głaskanie prostowników prawego ramienia wykonuje się lewą ręką. Rozpoczynając od łok­cia — kciuk prowadzi się w rowku zewnętrznym mięśnia dwugło­wego, a resztę palców między mięśniem trójgłowym (tricepsem), dwugłowym, ramiennym i kruczoramiennym. Ugniatanie. Ruch ugniatania można wykonać oburącz. Prawą ręką zginacze, lewą prostowniki. Dodatkowo można wykonać wałkowanie dłońmi przyłożonymi płasko, przesuwając je w przeciwnym do siebie kierunku. Oklepywanie. Wykonuje się półzamkniętymi dłońmi (tzw. łyżeczką) lub grzbietową stroną palców (miotełką). Po oklepywaniu można zastosować wibrator, wtedy masaż wykonuje się od łokcia do barku wzdłuż przebiegu włókien mięśniowych. Kończy się głaskaniem całej ręki (również w tym samym kierunku). Masaż barku. W czasie zabiegu pacjent siedzi, a kończyna maso­wana zwisa swobodnie.Głaskanie. Masaż rozpoczyna się od głaskania mięśnia naramiennego (deltoideus). Kciuki obu rąk przesuwa się środkiem mięśnia ku górze. Reszta palców jednej ręki przesuwa się po przedniej części mięśnia naramiennego i schodzi na mięsień piersiowy. Palce od dru­giego do piątego drugiej ręki masują część tylną, kończąc na mię­śniach ponad łopatką. Ugniatanie. Rozpoczyna się je od ramieniowego przyczepu mię­śnia naramiennego, masując na przemian raz w kierunku obojczyka, raz w kierunku łopatki. Następnie rozciera się torebkę stawu bar­kowego i kończy głaskaniem. Masaż stopy. Nogę lekko ugina się w stawie kolanowym i masuje w następującej kolejności: głaskanie podudzia obiema dłońmi na przemian, w kierunku ko­lan głaskanie poszczególnych palców stopy, śródstopia i stawów sko­kowych rozcieranie stawów poszczególnych palców stopy, śródstopia i sta­wów skokowych rozcieranie ścięgna Achillesa, na przemian palcami obydwu rąk, od pięty w kierunku stawu kolanowego ugniatanie mięśni podudzia, całą najpierw prawą, potem lewą — dłonią, zaczynając od kostki i kierując się do stawu kolanowego oklepywanie podudzia całą dłonią tzw. łyżeczką lub grzbietową stroną palców gimnastyka bierna, podczas której lewą ręką przytrzymuje się nogę pacjenta powyżej stawu skokowego, zgina się stopę do tyłu i do przodu, następnie wykonuje się kilka ruchów obrotowych w prawo i w lewo. Kończy się głaskaniem, podobnym jak na początku, od palców do kolan. Masaż głowy (rozumie się tu jako masaż owłosionej części głowy) wykonuje się w następującej kolejności. Głaskanie początkowe. Obejmuje się głowę całymi dłońmi i gła­szcze od czoła do potylicy, a następnie od czubka głowy przez skroń, przed małżowiną uszną do kąta żuchwy. Wcieranie leku lub odżywki. Dzieli się włosy na pasma i wciera się lek w skórę głowy ruchami kółeczkowymi palcami, tamponikiem waty umocowanym na pesecie albo na drewnianym patyczku lub szczoteczką. Rozcieranie podłużne skóry głowy. Palce obydwu rąk ustawia się równolegle częścią grzbietową palców do siebie i rozciera się skórę głowy opuszkami palców ruchami mijanymi, miejsce koło miejsca. Ugniatanie. Wykonuje się je trzema palcami środkowymi oby­dwu rąk, wokół głowy na granicy włosów i czoła, poczynając od środ­ka czoła poprzez skroń, przed małżowiną uszną i kończąc na poty­licy. Ruch ten jest zbliżony do rozcierania, ponieważ zaznacza się każdy ruch kółeczkami, z tym że uciska się mocniej niż przy rozcie­raniu, zatrzymując się przy każdym ruchu. Wietrzenie. Chwyta się pasma włosów na przemian obydwiema rękami i podrzuca do góry. Pociąganie. Chwyta się na przemian obydwiema rękami pasma włosów, lekko pociągając. Poruszanie czepca ścięgnistego. Układa się obydwie ręce równo­legle palcami do siebie w odległości 4—5 cm i następnie przesuwa czepiec do siebie. Oklepywanie. Palce obydwu rąk ustawia się szponowato, opuszka­mi palców uderza się lekko na przemian raz jedną, raz drugą ręką, oklepując całą owłosioną powierzchnię głowy. Głaskanie końcowe. Wykonuje się tak, jak głaskanie początkowe. Masaż piersi kobiecych. Masaż biustu polega właściwie na masażu mięśni piersiowych, ponieważ gruczołów mlecznych masować nie wolno. Omówienie przeciwwskazań znajduje się w rozdziale o pie­lęgnowaniu piersi kobiecych na sir. Głaskanie. Masaż należy zacząć od lekkiego głaskania w celu wtarcia kremu odżywczego. Głaskanie wykonuje się całymi dłońmi od podstawy piersi w kierunku brodawek. Następnie gładzi się wo­kół biustu. Palce obydwu dłoni ustawia się poniżej mostka i gładzi wzdłuż niego, wzdłuż mięśnia piersiowego większego wokół tkanki gruczołowej, po czym wraca się do mostka. Powtarza się to 4—5 razy. Następnie głaszcze się część obojczykową mięśnia piersiowego, od obojczyka w kierunku dołu pachowego, trzema palcami (drugi, trzeci i czwarty). Głaskanie wykonuje się ruchem mijanym — na przemian obydwiema rękami. Rozcieranie. Następną czynnością jest rozcieranie ruchem kółecz­kowym. Wykonuje się je zaczynając od mostka, po części mostkowożebrowej mięśnia piersiowego większego (pars sternocostalis mięśnia pectoralis majoris) i części obojczykowej (pars clavicularis), do czę­ści brzusznej (pars abdominalis). Powrót, wzdłuż mostka do punktu wyjściowego. Rozcieranie wykonuje się drugimi, trzecimi i czwarty­mi palcami obu rąk. Po rozcieraniu mięśnie piersiowe ugniata się. Ugniatanie. Wykonuje się je trzema palcami, zachowując kieru­nek taki sam jak przy głaskaniu. Następną czynnością jest wibracja. Wibracja. Wykonuje się ją za pomocą aparatu wibracyjnego, za­chowując kierunek jak wyżej. Masaż kończy się głaskaniem.

Aparaty uzupełniające masaż ręczny

Aparatami uzupełniającymi masaże ręczne są przede wszystkim wibratory, które zastępują ręczny ruch wibracyjny (ruchy wstrzą­sania). Aparaty wibracyjne mają różną siłę wibracji w zależności od kształtu i wielkości końcówek. Najmniejszą nakładkę stosuje się przy masażu w okolicach oczu i ust, większe na mięśniach jarzmo­wych, żwaczach i mostkowo obojczykowo sutkowych, największe przy masażu karku, pleców itd. Dodatkowo można złagodzić wstrzą­sy przez podłożenie palców lub dłoni pod końcówkę wibratora. Ma­saż wykonuje się zgodnie z przebiegiem mięśni, naczyń krwiono­śnych i limfatycznych. Po każdorazowym użyciu wibratora elektrody myje się wodą z mydłem. Dla wzmocnienia działania masażu można również stosować galwanizację czy elektrostymulacje.

Pielęgnowanie ramion

Ramieniem nazywa się odcinek górnej kończyny od łokcia do stawu barkowego. Najczęstsze defekty. Najczęstszymi defektami tego odcinka są zwiotczenie mięśni i powłok skórnych, rogowacenie okołomieszkowe i nadmierne odkładanie się tłuszczu. Otyłość ramion spowodowana jest najczęściej skłonnością do nadwagi w wyniku nadmiernego i wadliwego odżywiania lub, rzadziej, zaburzeniami w gospodarce wewnątrzwydzielniczej. W wy­padku złej gospodarki wewnątrzwydzielniczej organizmu konieczne jest leczenie u specjalisty endokrynologa, w pozostałych — poprawę można uzyskać przez właściwą pielęgnację (masaże, natryski itp.). Zwiotczenie mięśni występuje na skutek nieuprawiania ćwiczeń gimnastycznych, po gwałtownym schudnięciu, po dłuższej chorobie, na skutek starzenia się ustroju itp. W gabinecie kosmetycznym przy zwiotczeniu mięśni i skóry ra­mion wskazane jest przeprowadzać naświetlanie lampami rozgrze­wającymi w celu lepszego ukrwienia skóry i mięśni, masaż ręczny oraz, jako uzupełnienie masażu, nacieranie wilgotną solą. Nacieranie solą wykonuje się w ten sposób, że pod ramię pacjenta podkłada się ceratkę lub folię plastykową, nabiera się garść soli, zwil­ża się ją wodą lub naparem ziół (np. kwiatu lipy) i energicznym ru­chem naciera się ramię aż do zaczerwienienia. Następnie kompresem zwilżonym naparem ziołowym zmywa się całą kończynę górną. Po osuszeniu można wykonać masaż wibratorem lub elektrostymulację, a na zakończenie — natrysk lub nawilżenie aparatem wodnotlenowym lub vapozonem. Uzupełnieniem zabiegów stosowanych w gabinecie kosmetycznym powinna być pielęgnacja w domu, polegająca na stosowaniu: Gimnastyki mięśni ramion i grup mięśniowych współpracujących z nimi. Wskazane przy zwiotczeniu mięśnia trójgłowego. Nacierania zwilżoną solą, natrzepywania płynem pojedrniającym np. octem toaletowym lub nalewką z korzenia żeńszeń, roz­marynu, arniki itp. (po rozcieńczeniu w proporcji 1 łyżka stołowa na szklankę wody) lub też wina rozmarynowego. Sposób przygotowania: Zioła wsypać do zaparowanej butelki, zakorkować, wstawić do gorącej wody, wyjąć po 24 godzinach. Wino podgrzać w drugim naczyniu z wodą i zalać zioła. Po upływie 4 tygodni zlać. Do natrzepywania bierze się 1 łyżkę wina rozmarynowego na szklankę wody. Kremu odżywczego (z witaminami A+D i E, placentą — w za­leżności od zaleceń). Rogowacenie około mieszkowe występuje najczęściej na zewnętrznej stronie ramienia, czasem na przedramieniu. Skóra przy dotyku jest szorstka, sucha, sprawia wrażenie .,tarki” (popu­larnie zwanej przez pacjentki „gęsią skórką”). Jest to nieprawidło­wość skóry polegająca na wzmożonym rogowaceniu ujść mieszków włosowych. Drobne grudki koło mieszków albo wprost czopy zrogowaciałe mają zwykle kolor żółtawy lub brunatny. Wywoływana jest prawdopodobnie niedoborem witaminy A. Często skłonność do tej nieprawidłowości skóry jest dziedziczna. W wypadku rogowacenia około mieszkowego zabiegi w gabinecie kosmetycznym polegają na wcieraniu kremów rozmiękczających z witaminą A+D, na nacieraniu solą, robieniu kataplazmów i natrysków ziołowych. W domu stosuje się również nacieranie solą, kąpiele zio­łowe, kremy nawilżające z witaminą A.

Pielęgnowanie łokci

Często spotykanym defektem łokci jest zgrubienie naskórka po­wodowane wadliwą pielęgnacją lub osobniczą skłonnością. Czasem też powodem może być łuszczyca. W ostatnim wypadku należy pa­cjenta kierować do lekarza dermatologa. Zabiegi wykonywane w gabinecie kosmetycznym polegają na: nałożeniu kremu z witaminą A naświetlaniu lampą rozgrzewającą zrobieniu kataplazmu (siemię lniane lub mąka ziemniaczana) zrobieniu kompresu rozmiękczającego z roztworu sody oczyszczo­nej stosowaniu masażu mającego na celu złuszczenie naskórka zmyciu naparem ziołowym nałożeniu kremu nawilżającego. Uzupełnieniem zabiegów wykonywanych w gabinecie kosmetycz­nym jest pielęgnacja w domu, polegająca na moczeniu łokci w oleju roślinnym z dodatkiem kilku kropli cytryny i gliceryny, nacieraniu solą, stosowaniu kremu nawilżającego z witaminą A, D, E (smarować na noc i na dzień, a także kilkakrotnie w ciągu dnia).

Pielęgnowanie rąk

Pielęgnowanie rąk polega na wykonywaniu zabiegów w domu i w gabinecie kosmetycznym. Zabiegi w domu. Polegają na myciu rąk łagodnym mydłem, ciepłą wodą oraz stosowaniu po każdym myciu kremów nawilżających za­kwaszających, a na noc witaminowych i na zabezpieczaniu rąk przy pracach domowych odpowiednimi kremami ochronnymi (np. siliko­nowym). Ręce zniszczone wadliwym pielęgnowaniem należy moczyć w środkach łagodzących, takich jak gotowane siemię lniane lub mąka ziemniaczana. Po praniu czy zmywaniu detergentami konieczne jest moczenie rąk przez 2—5 min w wodzie z dodatkiem środków zakwa­szających, jak ocet, kwasek cytrynowy (1 g na 100 ml wody — je­żeli w kryształkach), czy soku z cytryny w proporcji 1 łyżeczka na szklankę wody. Po osuszeniu, w lekko wilgotne ręce należy wetrzeć krem owocowy. W wypadku żółtych plam po nikotynie stosuje się do zmywania specjalny płyn. Zabiegi w gabinecie kosmetycznym. Elementem ręki będącym obiektem zabiegów upiększających jest paznokieć. Zdrowy paznokieć jest gładki, lśniący, bladoróżowy. Wszelkie odchylenia od tego wyglądu, jak bruzdowanie poprzeczne lub podłużne, łamliwość, kruchość płytki — wskazują na stan cho­robowy, spowodowany bądź czynnikami zewnętrznymi, bądź we­wnętrznymi. Do czynników zewnętrznych niszczących płytkę paznok­cia należą środki chemiczne — detergenty, ługi, benzyna, aceton — i środki mechaniczne — urazy. Czynniki wewnętrzne, to choroby wyniszczające, błędy w odżywianiu, awitaminoza. Odpowiednia dieta, bogata w potrzebne składniki (białka, sole mineralne, witaminy), łącznie z kuracją zewnętrzną może poprawić stan paznokci. W wypadku łamliwych paznokci stosuje się płyn wzmacniający lub kąpiel w ciepłej oliwie z dodatkiem soku z cytryny, a potem krem wzmacniający łamliwe paznokcie. Dobre wyniki daje też, robione równocześnie ze smarowaniem, naświetlanie płytek paznokciowych lampą kwarcową. Zmiany płytki paznokci mogą być także spowodowane chorobami skóry, jak łuszczyca, grzybica. Dlatego przy stwierdzeniu nietypo­wości płytek: zgrubień, punkcikowatych zagłębień (charakterystycz­nych dla łuszczycy), obrzęku wałów około paznokciowych, bruzdowa­nia, wyprysków w okolicy paznokcia, wydobywania się ropy spod wału — należy skierować pacjenta do dermatologa. Zapobieganie grzybicom i infekcjom skóry i paznokci polega na unikaniu skaleczeń, dezynfekowaniu miejsc skaleczonych, unikaniu maceracji na­skórka (sprzyja wszelkiego rodzaju zakażeniom ropnym, grzybicom, drożdżycom itd.), dezynfekcji narzędzi do manikiuru.

Pielęgnowanie rąk

Pielęgnowanie rąk polega na wykonywaniu zabiegów w domu i w gabinecie kosmetycznym. Zabiegi w domu. Polegają na myciu rąk łagodnym mydłem, ciepłą wodą oraz stosowaniu po każdym myciu kremów nawilżających za­kwaszających, a na noc witaminowych i na zabezpieczaniu rąk przy pracach domowych odpowiednimi kremami ochronnymi (np. siliko­nowym). Ręce zniszczone wadliwym pielęgnowaniem należy moczyć w środkach łagodzących, takich jak gotowane siemię lniane lub mąka ziemniaczana. Po praniu czy zmywaniu detergentami konieczne jest moczenie rąk przez 2—5 min w wodzie z dodatkiem środków zakwa­szających, jak ocet, kwasek cytrynowy (1 g na 100 ml wody — je­żeli w kryształkach), czy soku z cytryny w proporcji 1 łyżeczka na szklankę wody. Po osuszeniu, w lekko wilgotne ręce należy wetrzeć krem owocowy. W wypadku żółtych plam po nikotynie stosuje się do zmywania specjalny płyn. Zabiegi w gabinecie kosmetycznym. Elementem ręki będącym obiektem zabiegów upiększających jest paznokieć. Zdrowy paznokieć jest gładki, lśniący, bladoróżowy. Wszelkie odchylenia od tego wyglądu, jak bruzdowanie poprzeczne lub podłużne, łamliwość, kruchość płytki — wskazują na stan cho­robowy, spowodowany bądź czynnikami zewnętrznymi, bądź we­wnętrznymi. Do czynników zewnętrznych niszczących płytkę paznok­cia należą środki chemiczne — detergenty, ługi, benzyna, aceton — i środki mechaniczne — urazy. Czynniki wewnętrzne, to choroby wyniszczające, błędy w odżywianiu, awitaminoza. Odpowiednia dieta, bogata w potrzebne składniki (białka, sole mineralne, witaminy), łącznie z kuracją zewnętrzną może poprawić stan paznokci. W wypadku łamliwych paznokci stosuje się płyn wzmacniający lub kąpiel w ciepłej oliwie z dodatkiem soku z cytryny, a potem krem wzmacniający łamliwe paznokcie. Dobre wyniki daje też, robione równocześnie ze smarowaniem, naświetlanie płytek paznokciowych lampą kwarcową. Zmiany płytki paznokci mogą być także spowodowane chorobami skóry, jak łuszczyca, grzybica. Dlatego przy stwierdzeniu nietypo­wości płytek: zgrubień, punkcikowatych zagłębień (charakterystycz­nych dla łuszczycy), obrzęku wałów około paznokciowych, bruzdowa­nia, wyprysków w okolicy paznokcia, wydobywania się ropy spod wału — należy skierować pacjenta do dermatologa. Zapobieganie grzybicom i infekcjom skóry i paznokci polega na unikaniu skaleczeń, dezynfekowaniu miejsc skaleczonych, unikaniu maceracji na­skórka (sprzyja wszelkiego rodzaju zakażeniom ropnym, grzybicom, drożdżycom itd.), dezynfekcji narzędzi do manikiuru.